Νέο μουσείο σύγχρονης τέχνης του ιδρύματος Β. & Ε. Γουλανδρή

Η αρχιτεκτονική μελέτη εκφράζει τη συστηματική προσπάθεια αποκατάστασης και ανάδειξης του υφιστάμενου διατηρητέου κελύφους, το οποίο χαρακτηρίζεται από ιστορικά μορφολογικά στοιχεία νεοκλασικού ύφους, με την ταυτόχρονη επεξεργασία μιας σύγχρονης προσθήκης. Κύριο στόχο αποτέλεσε η ανάπτυξη ενός ενιαίου λειτουργικού προγράμματος, με ιδιαίτερες απαιτήσεις και περιεχόμενο, το οποίο αρθρώνεται σε επτά ορόφους ανωδομής και πέντε υπόγεια, συνολικής επιφάνειας 7.250 m2.
Το νέο μουσείο χωροθετείται σε γωνιακό οικόπεδο μέσα στο πυκνά δομημένο αστικό τοπίο και κοντά στο ιστορικό κέντρο της πρωτεύουσας, στο Παγκράτι. Λόγω της άμεσης γειτνίασής του με το ναό του Αγ. Σπυρίδωνα, το Ίδρυμα Βασίλη & Ελίζας Γουλανδρή ανέλαβε την ανάπλαση της κλιμακωτής πλατείας και του βαθμιδωτού πεζόδρομου, στο πλαίσιο σχετικής δωρεάς προς το Δήμο Αθηναίων. Μ' αυτόν τον τρόπο, διαμορφώθηκε μία νέα μικρή πλατεία, μπροστά από την είσοδο του μουσείου, ενώ η πλατεία της εκκλησίας αναμορφώθηκε, με απομείωση της έντονης κλίσης της. Η κλιμάκωση πραγματοποιήθηκε με οξειδωμένη λαμαρίνα, ικανού πάχους για τη συγκράτηση των πρανών.
Με την παρουσία του και το μοναδικό περιεχόμενό του, το μουσείο επιδιώκει να αποτελέσει πόλο έλξης διεθνούς σημασίας και ακτινοβολίας. Πριν από το σχεδιασμό της τελικής εικόνας, όπως είναι σήμερα διαμορφωμένη, χρειάστηκε πολύχρονη προσπάθεια, μέχρι να δοθεί η σύμφωνη γνώμη του Υπουργείου Πολιτισμού, ως προς τα ζητήματα ταυτότητας και φυσιογνωμίας της νέας πτέρυγας.
Η συνολική επιφάνεια των εκθεσιακών χώρων ανέρχεται σε 1.600 m2. Από τον πρώτο έως τον τέταρτο όροφο αναπτύσσονται οι αίθουσες των μόνιμων εκθέσεων, ενώ στο α’ υπόγειο οργανώνεται ο χώρος των περιοδικών εκθέσεων. Δεδομένου ότι το διατηρητέο κτίσμα καθόρισε το μεικτό ύψος των ορόφων, προέκυψε ένα ελεύθερο ύψος λίγο κάτω από τα 3 m, για τους εκθεσιακούς χώρους στον α’ και στο β’ όροφο, όπου φιλοξενείται η συλλογή έργων των ξένων καλλιτεχνών. Στους ορόφους γ’ και δ’, οι οποίοι διατίθενται για τα έργα της ελληνικής συλλογής, το ύψος του χώρου είναι μεγαλύτερο (3,30 m στο κέντρο και 3,80 m στην περίμετρο). Συγκεκριμένα, στον δ’ όροφο σχεδιάστηκε χώρος διώροφου ύψους, προκειμένου να φιλοξενήσει εκθέματα μεγάλα σε διαστάσεις. Στο ίδιο πλαίσιο, διαμορφώθηκε ένα ευμέγεθες άνοιγμα από το κλιμακοστάσιο, με στόχο τη δυνατότητα διεύρυνσης της θέασης των έργων. Ως προς το λειτουργικό πρόγραμμα, ο εκθεσιακός και ο παιδευτικός χαρακτήρας, που προϋποθέτει η οργάνωση και το πνεύμα ενός σύγχρονου μουσείου, συνδυάζονται μέσα από διάφορους χώρους, όπως της βιβλιοθήκης, της αίθουσας διαλέξεως, της αίθουσας προβολών και του παιδικού εργαστηρίου. Το καφέ - εστιατόριο τοποθετείται κοντά στην είσοδο, με πρόσβαση στην υπαίθρια προστατευμένη αυλή, στη στάθμη του ημιωρόφου. Οι χώροι αναπτύσσονται λειτουργικά γύρω από ένα κεντρικό κλιμακοστάσιο, στο οποίο εισάγεται διάχυτος φυσικός φωτισμός μέσω των γυάλινων ανελκυστήρων. Από το γ’ όροφο και άνω οι χώροι οργανώνονται σε δύο άξονες, οι οποίοι συγκλίνουν στο σημείο του κατακόρυφου πυρήνα κυκλοφορίας, αναδεικνύοντάς τον ως δεσπόζον σημείο αναφοράς. Στην τελευταία στάθμη με τα γραφεία διοίκησης, δημιουργείται βαθιά περιμετρική κόγχη ως επίστεψη του κτιρίου.
Στη νέα πτέρυγα, κύριο στόχο του σχεδιασμού των όψεων αποτέλεσε η οπτική αφαίρεση, συγκριτικά με το αρκετά επιβαρυμένο αισθητικά γύρω περιβάλλον. Ο σχεδιασμός "αντιμετωπίζει" το μεγάλο ύψος της επέκτασης, με τον τονισμό των οριζόντιων χαράξεων, αντιστικτικά ως προς τους κατακόρυφους άξονες οργάνωσης των όψεων του νεοκλασικού κτιρίου. Ογκοπλαστικά, προβάλλεται το τριώροφο διατηρητέο κτίσμα, με νέα βάση που επενδύθηκε με πλάκες πωρόλιθου, όμοιες με εκείνων της σύγχρονης επέκτασης. Η νέα προσθήκη, οπισθοχωρεί, δημιουργώντας ένα διακριτό όγκο σε εσοχή, με σύγχρονο μορφολογικό λεξιλόγιο. Η επένδυση του νέου κελύφους πραγματοποιείται με αναρτημένες πλάκες ωχρού πωρόλιθου Έδεσσας, με οριζόντιο κάνναβο, τοποθετημένες εναλλάξ σε δύο ζώνες, διαφορετικού ύψους και επεξεργασίας της επιφάνειας. Οι φαρδιές ζώνες διαμορφώνονται από πλάκες διαστάσεων 106 x 225 (cm). Το μέγεθός τους συμβάλλει ως προς τη λιτή έκφραση και την ένταξη στο διατηρητέο κέλυφος, προβάλλοντας το δημόσιο χαρακτήρα του κτιρίου. Οι πλάκες έχουν πάχος 3 cm και ενισχύονται από την πίσω πλευρά με υαλόπλεγμα και ρητίνη, ενώ είναι εμποτισμένες με υλικό αδιαβροχοποίησης. Λόγω του μεγάλου μεγέθους των πλακών, επιλέχθηκε σύστημα ανάρτησης με οδηγούς αλουμινίου, οι οποίοι υποστηρίζουν και συγκρατούν περιμετρικά τις πλάκες. Το σύστημα αποτελείται από τους κύριους ορθοστάτες, οι οποίοι στερεώνονται με κατάλληλα στηρίγματα στο φέροντα οργανισμό του κτιρίου και στα μεταλλικά δικτυώματα του κελύφους, που σχεδιάστηκαν ειδικά για την παραλαβή των φορτίων της ορθομαρμάρωσης. Κατόπιν τοποθετείται ο δευτερεύων σκελετός από οριζόντιες τραβέρσες αλουμινίου, επάνω στις οποίες τοποθετούνται οι πλάκες. Τέλος, επάνω στις τραβέρσες προσαρμόζονται κατακόρυφα προφίλ για την πλευρική στήριξη των πλακών.
Η τελική επιφάνεια των πλακών έχει διαφορετική επεξεργασία, ανάλογα με τη θέση τους στην όψη. Οι φαρδιές πλάκες είναι στοκαρισμένες και γυαλισμένες με ματ τελείωμα, ενώ οι στενές πλάκες, ύψους 40 cm, αφήνονται αστοκάριστες και αγυάλιστες. Ως αρχιτεκτονικές χαράξεις, οι στενές πλάκες συνδυάζονται με συνεχείς γραμμικές εσοχές με φεγγίτες, οι οποίοι εισάγουν το φυσικό φως στους εκθεσιακούς χώρους.
Στην απόληξη του κτιρίου τοποθετήθηκε ηχοπέτασμα από διάτρητη λαμαρίνα για τις κλιματιστικές μονάδες και τις εγκαταστάσεις του δώματος, ενώ στις πίσω πλευρές εφαρμόστηκε σύστημα εξωτερικής θερμομόνωσης, με γραμμικές εσοχές από χαλύβδινα στοιχεία UPN. Οι ιδιαιτερότητες ως προς την υλοποίηση του έργου σχετίζονται αρχικά με τη θέση του γωνιακού κτιρίου. Από τη μία πλευρά τα στενά πεζοδρόμια της οδού Ερατοσθένους και η γραμμή του τρόλεϊ και από την άλλη πλευρά ο κλιμακωτός πεζόδρομος επέτρεψαν ελάχιστο εργοταξιακό χώρο. Αυτό το γεγονός, σε συνδυασμό με το μεγάλο βάθος εκσκαφής από 20 έως 27 m και την απαίτηση του Υπ.Πο. για τη διατήρηση του τοίχου προς τον ακάλυπτο χώρο, δημιούργησε σημαντικές δυσκολίες στην αντιστήριξη και στην εκσκαφή.
Όσον αφορά στους εσωτερικούς χώρους, επιλέχθηκε το γκρι μάρμαρο Αγρινίου για το φουαγιέ της εισόδου και του αμφιθεάτρου αλλά και για το κεντρικό κλιμακοστάσιο, ενώ στις μόνιμες εκθέσεις τοποθετήθηκαν ξύλινα δάπεδα από αμερικανική δρυ.
Το αμφιθέατρο των 190 θέσεων διαθέτει σκούρο βινυλικό δάπεδο και επενδύσεις με εναλλασσόμενα ξύλινα πηχάκια, τα οποία τοποθετήθηκαν χαμηλά, ακολουθώντας την κλίση του αμφιθεάτρου. Η οροφή διαμορφώνεται με μια λευκή κυματιστή ζώνη, που δια-τρέχει το χώρο περιμετρικά, σε μια προεξοχή με κρυφό φωτισμό.
Κρυφοί φωτισμοί χαρακτηρίζουν και το κεντρικό κλιμακοστάσιο, στο οποίο το μεταβαλλόμενο πλάτος στηθαίου δίνει την εντύπωση μιας συνεχόμενης λευκής ταινίας, από το τρίτο υπόγειο έως τον πέμπτο όροφο, και διαμορφώνει το διευρυμένο φανάρι της σκάλας, στην απόληξη της οποίας τοποθετήθηκε ο μεγάλος φεγγίτης - κουπόλα.
Ειδικές κατασκευές σχεδιάστηκαν και για τα σταθερά έπιπλα του χώρου υποδοχής, την καφετέρια, το παιδικό εργαστήρι και τη βιβλιοθήκη. Τέλος, ο βασικός τοίχος έναντι του ανεμοφράκτη εισόδου επενδύθηκε με μαύρο γρανίτη, όπως και όλες οι πορτοσιές των θυρών από το γ’ υπόγειο έως τον πέμπτο όροφο. Ειδική κατασκευή στις αίθουσες των μόνιμων εκθέσεων αποτελούν οι χωνευτές συρόμενες πόρτες πυρασφάλειας με θυρίδα διαφυγής, οι οποίες την ώρα λειτουργίας του μουσείου παραμένουν "αόρατα" κρυμμένες εντός της τοιχοποιίας, επιτρέποντας την ανεμπόδιστη κυκλοφορία του κοινού.

Περισσότερα...

Στοιχεία έργου

Αρχιτεκτονική μελέτη:
Ι. & Α. Βικέλας και συνεργάτες
Αρχιτεκτονική μελέτη αμφιθεάτρου, βιβλιοθήκης και πωλητηρίου:
Ν. Μουστρούφης
Στατική μελέτη & μελέτη προσωρινών αντιστηρίξεων διατηρητέου:
Γ. Λάμπρου & συνεργάτες
Γεωτεχνική μελέτη & μελέτη προσωρινών αντιστηρίξεων πρανών:
ΓΕΩΜΗΧΑΝΙΚΗ -  Σωτηρόπουλος & συνεργάτες Α.Τ.Ε.
Μελέτη Η/Μ:
L.D.K. Σύμβουλοι Μηχανικοί A.E.
Μελέτη φωτισμού:
APV Architectural Lighting Design, P-SQUARE
Σύμβουλος φυσικού φωτισμού εκθεσιακών χώρων:
A. Τσαγκρασούλης
Ακουστική μελέτη:
Gottfried Schubert
Μελέτη αρχιτεκτονικής τοπίου:
STUDIO 75
Μελέτη - υλοποίηση έργων πρασίνου:
Εcoscapes
Μελέτη σήμανσης & σύμβουλος μουσειογραφίας:
Μικρή Άρκτος, Α. Γεωργιάδης
Μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων:
ΔΡΟΜΟΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΜΕΛΕΤΗΤΕΣ Ε.Π.Ε.
Διεύθυνση έργου:
Ν. Κ. Μαλατέστας & συνεργάτες
Διαχείριση κατασκευής:
Frank E. Basil
Κείμενο:
Α. Βικέλας
Φωτογραφίες:
Ίδρυμα Β. & Ε. Γουλανδρή / Χ. Δουλγέρης
Εταιρείες υλικών:
- STOHELLAS
- ΕΤΕΜ Α.Ε.
- EXALCO A.E.
- ALUMIL A.E.
- STONETECH GONIANAKIS
- KNAUF ΓΥΨΟΠΟΙΙΑ A.B.E.E.
- ΖΑΡΙΦΟΠΟΥΛΟΣ Α.Ε.

 

ΕΡΓΑ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΣΤΟ KTIRIO.GR

ΠΑΡΟΜΟΙΑ ΚΤΙΡΙΑ

Φοιτητικές κατοικίες στην Πάτρα

Φοιτητικές κατοικίες στην Πάτρα

Το έργο αποτελεί ένα φιλόδοξο εγχείρημα οικιστικής ανάπτυξης στο κέντρο της Πάτρας. Ένα υφιστάμενο κτίριο από τη δεκαετία του 1970, μια πρώην ιδιωτική κλινική, ανακατασκευάζεται σε πρωτοτυπικό αστικό συγκρότημα, προσφέροντας…
Mελέτη αναστήλωσης του αρχαίου θεάτρου στη Σπάρτη

Mελέτη αναστήλωσης του αρχαίου θεάτρου στη Σπάρτη

Η μελέτη εκπονήθηκε από τον Ιούλιο του 2012 έως τον Ιούλιο του 2013 από διεπιστημονική ομάδα που περιλάμβανε αρχιτέκτονες, τοπογράφους, αρχαιολόγο, πολιτικό μηχανικό και συντηρητές αρχαιοτήτων.Το θέατρο βρίσκεται 1 χλμ.…
Επέκταση Δικαστικού Μεγάρου Πάφου

Επέκταση Δικαστικού Μεγάρου Πάφου

Στόχος του έργου ήταν η ανέγερση ενός νέου κτιρίου, δίπλα στο υφιστάμενο επαρχιακό δικαστήριο της Πάφου, με επιπλέον δικαστικές αίθουσες και σχετικούς χώρους για γραφεία.Η επέκταση χωροθετήθηκε σε όμορο οικόπεδο,…

Ο παρών ιστότοπος χρησιμοποιεί cookies ώστε να βελτιώσει την εμπειρία περιήγησης.