Ανακαίνιση και επέκταση της σχολής ανθρωπιστικών επιστήμων με BREEAM Excellent στο Πανεπιστήμιο της Σαραγόσα

Η Φιλοσοφική και Φιλολογική Σχολή, που ολοκληρώθηκε το 1941, αποτέλεσε το πρώτο κτίριο που κατασκευάστηκε στην πανεπιστημιούπολη του Σαν Φρανσίσκο. Σχεδιασμένο από τους Regino Borobio και José Beltrán, το κτίριο αναπτύσσεται σε διαμήκη άξονα με συμμετρική διάταξη.

Ο κύριος στόχος της πρόσφατης παρέμβασης ήταν διττός: αφενός, η αποκατάσταση και η συνέχιση της ιστορικής ταυτότητας του κτιρίου, με σεβασμό στον αρχιτεκτονικό του χαρακτήρα· αφετέρου, η ενσωμάτωση τεχνολογικών λύσεων που διασφαλίζουν μέγιστη ενεργειακή απόδοση, με στόχο σχεδόν μηδενική κατανάλωση ενέργειας (NZEB), σε απόλυτη συνέπεια με τις περιβαλλοντικές δεσμεύσεις του Πανεπιστημίου.

Παράλληλα, επειδή κάθε πανεπιστημιακό κτίριο συνδέεται με την έννοια της κοινότητας, της συνάντησης και της ακαδημαϊκής συνεργασίας, κρίθηκε αναγκαίο να δημιουργηθούν ανοιχτοί, ευέλικτοι και πολυλειτουργικοί χώροι που να ενθαρρύνουν τη συλλογικότητα και την ανταλλαγή γνώσεων.

Το έργο οργανώθηκε γύρω από τρεις βασικούς άξονες: αστικός χαρακτήρας, ενεργειακή αποδοτικότητα και κοινόχρηστη γνώση.

Η ανακαίνιση του υπάρχοντος κτιρίου (EFL)

Η επέμβαση επικεντρώθηκε στη διατήρηση και αναβάθμιση των αρχικών χαρακτηριστικών, στην κάλυψη των σύγχρονων λειτουργικών αναγκών και στην ενεργοποίηση των εξωτερικών χώρων. Οι κυριότερες εργασίες περιλάμβαναν:

• ενίσχυση φέροντος οργανισμού και θεμελίωσης,
• βελτίωση θερμομονωτικής απόδοσης του κελύφους και των ξυλουργικών στοιχείων,
• αποσυναρμολόγηση και ανακατασκευή στεγών,
• αποκατάσταση και καθαρισμό προσόψεων,
• πλήρη αναδιανομή των κατόψεων με νέες σκάλες και ανελκυστήρες, ώστε να αποκατασταθεί η αρχική λογική διάταξης των χώρων.

Παράλληλα, ενσωματώθηκαν σύγχρονα στοιχεία σύνδεσης που βελτίωσαν τη λειτουργικότητα, τη διασύνδεση και την προσβασιμότητα. Ειδικές επεμβάσεις πραγματοποιήθηκαν ώστε να ενοποιηθούν διαφορετικοί όγκοι του συγκροτήματος, χωρίς να χαθεί ο ιστορικός του χαρακτήρας.

Ιδιαίτερη σημασία είχε η αναμόρφωση του κεντρικού φουαγιέ: με την κατεδάφιση προσθηκών που αλλοίωναν την αρχική του μορφή αποκαλύφθηκε ένα εντυπωσιακό κενό τριπλού ύψους. Εκεί τοποθετήθηκε νέα σπειροειδής γλυπτική κλίμακα, που αναδεικνύει τη σχέση με τις εσωτερικές αυλές και ενισχύει τη ροή, τον διάλογο και την εμπειρία κίνησης στο εσωτερικό του κτιρίου.

Το νέο κτίριο

Ως φυσική επέκταση του ιστορικού συγκροτήματος, το νέο κτίριο καταλαμβάνει κομβική θέση στη βορειοανατολική πλευρά της πανεπιστημιούπολης, σε συνέχεια της στοάς που οδηγεί από την κεντρική πλατεία. Η ογκοπλασία του αναπτύσσεται σε συνέχεια με το διαμήκες σώμα του παλαιού κτιρίου, μειώνοντας σταδιακά την κλίμακα προς την πανεπιστημιούπολη και την πόλη, καθώς οι εναλλασσόμενες στάθμες στεγών εναρμονίζονται με τα ύψη του αστικού περιβάλλοντος.

Η ποικιλία στις κατόψεις δημιουργεί μια πολυεπίπεδη χωρική εμπειρία, με κεντρικό στοιχείο μια σκεπαστή εσωτερική “αγορά” – έναν πολυλειτουργικό χώρο συνάντησης και κοινωνικής ζωής για την πανεπιστημιακή κοινότητα, που λειτουργεί ως σημείο αναφοράς.

Εξωτερικά, το νέο κτίριο προβάλλει μια σύγχρονη αλλά λιτή αρχιτεκτονική ταυτότητα. Η πρόσοψη χαρακτηρίζεται από ρυθμική διαδοχή τούβλινων παραστάδων και λευκών οριζόντιων πλακών σκυροδέματος. Η «τεκτονική με γραμμικές δοκούς» παραπέμπει στην ιδέα της κατασκευής ως συσσώρευσης απλών δομικών στοιχείων, ενισχύοντας μια αφαιρετική, σχεδόν αυτόνομη εικόνα. Η χρήση πρεσαριστού τούβλου, που αποκρύπτει τους αρμούς κονιάματος, προσδίδει καθαρότητα, αφαίρεση και αίσθηση διαχρονικότητας.

Στρατηγικές βιωσιμότητας

Η περιβαλλοντική στρατηγική του έργου στοχεύει σε σχεδόν μηδενική κατανάλωση ενέργειας (NZEB) και σε πιστοποίηση BREEAM excellent, εκφράζοντας τις δεσμεύσεις του Πανεπιστημίου για αειφορία. Η στρατηγική αυτή βασίστηκε σε συνδυασμό παθητικών και ενεργητικών μέτρων:

• Παθητικά μέτρα: χρήση ανακυκλώσιμων υλικών, διπλές προσόψεις, υαλοσκεπές αίθρια, ενσωματωμένη βλάστηση και φυτεμένα δώματα.
• Ενεργητικά μέτρα: ηλιακή συμπαραγωγή με υβριδικά πάνελ και εποχιακή αποθήκευση, γεωθερμική θέρμανση ανοιχτού κυκλώματος με χρήση νερού από πηγάδια, αεροθερμία, συστήματα απορρόφησης για ψύξη, καναδικά πηγάδια, μηχανισμοί καθαρού αέρα και ολοκληρωμένα συστήματα παρακολούθησης.

Μέσα από αυτόν τον συνδυασμό στρατηγικών, το συγκρότημα επιτυγχάνει εξαιρετική περιβαλλοντική απόδοση, ενώ παράλληλα λειτουργεί ως πρότυπο πανεπιστημιακό περιβάλλον που ενώνει το παρελθόν με το μέλλον, την ιστορική μνήμη με τη βιωσιμότητα και την ακαδημαϊκή ζωή.