ΑΠΑΙΤHΣΕΙΣ ΣΥΝΤHΡΗΣΗΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤHΜΑΤΑ AΡΔΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΛH ΛΕΙΤΟΥΡΓIΑ ΚΑΙ ΤΗ ΒΙΩΣΙΜOΤΗΤΑ ΤΗΣ ΚΑΤΑΣΚΕYHΣ
Η τήρηση του προγράμματος συντήρησης στα φυτεμένα δώματα αποτελεί το βασικό στοιχείο για τη διατήρηση της καλής υγείας τους για πολλά χρόνια με χαμηλό κατά το δυνατόν κόστος επεμβάσεων. Όλα τα φυτεμένα δώματα χρειάζονται συντήρηση και ήδη από τη φάση σχεδιασμού τους θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη στοιχεία, προκειμένου αυτή να είναι εύκολη, ασφαλής και χαμηλού κόστους.
Απαιτήσεις συντήρησης φυτεμένων δωμάτων
Η συντήρηση των δωμάτων διαφοροποιείται ανάλογα με τη φάση του κύκλου ζωής τους. Έτσι στην αρχική φάση ανάπτυξης των φυτών πραγματοποιούνται εργασίες, όπως ο έλεγχος και η απομάκρυνση ζιζανίων, η λίπανση και η άρδευση σε πιο συχνή βάση, καθώς τα φυτά έχουν μεγαλύτερες ανάγκες. Εργασίες με μεγαλύτερη συχνότητα εκτελούνται και όταν χρειάζεται αντικατάσταση φυτών ή όταν ένα δώμα επαναδιαμορφώνεται με νέα φυτά. Οι εργασίες αρχικής συντήρησης μπορεί να διαρκέσουν, ανάλογα με τον τύπο του δώματος, από μερικούς μήνες έως και ολόκληρο χρόνο.
Κατόπιν εκτελούνται οι εργασίες συντήρησης ρουτίνας, οι οποίες εξασφαλίζουν τη διατήρηση της λειτουργικότητας και της ασφάλειας του δώματος, συγχρόνως με την εκπλήρωση των αισθητικών απαιτήσεων. Η συχνότητα των εργασιών εξαρτάται από την εποχή, τις ιδιαίτερες κλιματικές συνθήκες της περιοχής αλλά και την ηλικία των φυτών. Σ’ αυτού του τύπου τις εργασίες ανήκουν μέτρα προστασίας των φυτών (λίπανση, άρδευση κτλ.) αλλά και εργασίες επισκευής ή αναδιάρθρωσης των υποδομών (αρδευτικού συστήματος κτλ.) Σημαντικό στοιχείο για τη διαμόρφωση ενός προγράμματος συντήρησης του δώματος αποτελεί ο τύπος του δώματος.
Ανάλογα με τη φύτευση καθορίζονται και οι βασικοί τύποι των δωμάτων, εκτατικός, ημιεντατικός, εντατικός τύπος και δώματα για βιοποικιλότητα. Στα δώματα εκτατικού τύπου η βλάστηση αποτελείται από φυτά, χαμηλού ύψους, ανθεκτικά στην ξηρασία, στον άνεμο και στον παγετό, όπως φυτά εδαφοκάλυψης, παχύφυτα βρύα και σέδα, τα οποία έχουν ελάχιστες απαιτήσεις σε νερό και απαι- τούν ελάχιστες εργασίες συντήρησης.
Τα δώματα εντατικού τύπου βλάστησης μπορούν να υποστηρίξουν τη φύτευση μεσαίων ή αυξημένων απαιτήσεων και περισσότερες ανάγκες για άρδευση, λίπανση και συντήρηση. O εντατικός τύπος περιλαμβάνει ποικιλία φυτών, δένδρων, θάμνων ακόμη και λαχανόκηπους με πάχος κηπευτικών στρώσεων έως και 100 cm. Ενίοτε όμως μπορεί να είναι και μεγαλύτερη και να φτάσει τα 150 cm. Η φύτευση συνδυάζεται με διαμόρφωση της επιφάνειας του δώματος με διαδρόμους κυκλοφορίας πεζών ή/και τροχήλατων οχημάτων, με παιδότοπους, με τεχνητές λίμνες, διαφορετικές ζώνες φύτευσης και άλλα διακοσμητικά στοιχεία
Τα δώματα ημιεντατικού τύπου είναι κατηγορία ενδιάμεση του εκτατικού και του εντατικού τύπου και περιλαμβάνουν θάμνους μεσαίου ύψους και μικρά δένδρα με πάχος κηπευτικών στρώσεων από 20 – 45 cm. Στα δώματα για βιοποικιλότητα ο τύπος της βλάστησης επιλέγεται με σκοπό τη διατήρηση της βιοποικιλότητας της περιοχής ή / και την ενίσχυσή της. Αυτά τα συστήματα απαιτούν γενικώς ελάχιστες εργασίες για συντήρηση και άρδευση.
Μέτρα προστασίας των φυτών
Έλεγχος και απομάκρυνση ζιζανίων (βοτάνισμα)
Η απομάκρυνση των ζιζανίων από ένα φυτεμένο δώμα είναι πολύ σημαντική εργασία, καθώς αυτά μπορεί να καταστρέψουν τις υποκείμενες στρώσεις και το σύστημα άρδευσης, ενώ πολλαπλασιάζονται πολύ γρήγορα, εάν αφεθούν χωρίς έλεγχο. Η επιλογή φυτών, που δεν ευνοούν την ανάπτυξη ζιζανίων κατά τη φάση σχεδιασμού, ειδικά σε δώματα βιοποικιλότητας είναι ένα πρώτο βασικό μέτρο, που μπορεί να εγγυηθεί τη ζωή του δώματος. Επίσης, η πολύ πυκνή φύτευση και η χρήση φυτικών υποστρωμάτων χωρίς ζιζάνια δρουν ανασταλτικά στην ανάπτυξή τους αργότερα. Η καλή υγιεινή και ο καθαρισμός των υποδημάτων και του εξοπλισμού, που χρησιμοποιείται κατά τη συντήρηση, αποτρέπει τη μεταφορά των σπόρων από το εξωτερικό περιβάλλον ή από ένα άλλο φυτεμένο δώμα. Σε κάθε περίπτωση εμφάνισης ζιζανίων αυτά θα πρέπει να απομακρύνονται κυρίως με τα χέρια και ειδικό εξοπλισμό, προσεκτικά.
Η χρήση χημικών καλό είναι να αποφεύγεται, ενώ κατά την απομάκρυνση των ζιζανίων θα πρέπει να δίνεται προσοχή, ώστε να μην αφαιρείται και το φυτικό υλικό. Στην περίπτωση δώματος με χλοοτάπητα, καλό είναι να είναι ποτισμένος. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζονται τα δώματα για βιοποικιλότητα, στα οποία ειδικά κατά την πρώτη φάση ανάπτυξης των φυτών θα πρέπει να απομακρύνονται αυτά, τα οποία έχουν την τάση να επεκτείνονται αρκετά επιθετικά έναντι άλλων ειδών. Ανάλογα με το είδος των φυτών οι εργασίες συντήρησης μπορεί να εκτελούνται από δύο φορές τον χρόνο ή μια φορά στις 15 ημέρες κατά την άνοιξη και το καλοκαίρι. Η συχνότητα εξαρτάται από την περιοχή και τη γύρω βλάστηση και την πιθανότητα εμφάνισης ζιζανίων. Αυξημένη συχνότητα χρειάζε- ται κατά τη φάση ανάπτυξης των φυτών ή κατά τη φάση τοποθέτησης νέων φυτών. Για το βοτάνισμα έχει εκδοθεί και η ελληνική τεχνική προδιαγραφή ΕΛΟΤ ΤΠ 1501-10- 06-06-00.
Κλάδεμα, συντήρηση κώμης, στερέωση και στήριξη φυτών και δένδρων
Το κλάδεμα είναι μία απαραίτητη εργασία συντήρησης για τη διατήρηση της αισθητικής του δώματος, την απομάκρυνση νεκρών ή προσβεβλημένων από αρρώστιες, φυτών και την υποβοήθηση της ανθοφορίας. Κατά την επιλογή των φυτών θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η συχνότητα κλαδέματος, προκειμένου να ανταποκρίνεται στο επιθυμητό επίπεδο συντήρησης. Ανάλογα με το είδος των φυτών, το κλάδεμα μπορεί να εκτελείται μία φορά τον χρόνο (συνήθη θαμνοειδή φυτά), 2-3 φορές τον χρόνο για θάμνους, που χρησιμοποιούνται ως περιφράξεις, ενώ σε εκτατικούς τύπους δωμάτων, οι απαραίτητες εργασίες κλαδέματος μπορεί να είναι ελάχιστες. Οι αγκυρώσεις των δένδρων θα πρέπει να ελέγχονται τουλάχιστον μία φορά τον χρόνο και κάθε φορά ύστερα από έντονα καιρικά φαινόμενα. Η απομάκρυνση των προϊόντων κοπής θα πρέπει να εκτελείται αμέσως για λόγους πυροπροστασίας. Για την φυτοπροστασία έχει εκδοθεί η ελληνική τεχνική προδιαγραφή ΕΛΟΤ ΤΠ 1501-10- 06-05-00.
Συντήρηση χλοοτάπητα
Η συντήρηση του χλοοτάπητα (κοπή) γίνεται με χειροκίνητο εξοπλισμό και η συχνότητα εξαρτάται από το είδος της χλόης, ενώ σε κάθε περίπτωση δεν θα πρέπει να αφήνονται κενές επιφάνειες. Η υγεία του χλοοτάπητα εξασφαλίζεται με τη χρήση θρεπτικών συστατικών και ανόργανων λιπασμάτων. Η χρήση φυτοφαρμάκων δεν συνιστάται λόγω της πιθανής προσβολής άλλων φυτών αλλά και για την αποφυγή επιβάρυνσης της υγείας των ανθρώπων. Η συχνότητα των εργασιών συντήρησης εξαρτάται από την εποχή, την περιοχή και τις κλιματικές συνθήκες. Μπορεί να εκτελούνται εβδομαδιαία ή δύο φορές τον μήνα την άνοιξη και το καλοκαίρι ή μία φορά τον μήνα το φθινόπωρο και το χειμώνα. Για το κούρεμα του χλοοτάπητα έχει εκδοθεί η ελληνική τεχνική προδιαγραφή ΕΛΟΤ ΤΠ 1501-10- 06-04-03.
Φυτοπροστασία
Η φυτοπροστασία περιλαμβάνει όλες τις απαιτούμενες εργασίες για την προστασία των φυτών από μύκητες, ασθένειες, έντομα, τρωκτικά κτλ. με τη χρήση φυτοπροστατευτικών ουσιών. Καθώς η καλύτερη μέθοδος καταπολέμησης των ασθενειών είναι η πρόληψη, συνιστώνται η κατάλληλη επιλογή ειδών ανάλογα με την περιοχή, η χρήση υγιών φυτών και η άμεση απομάκρυνση των προσβεβλημένων φυτών.
Λίπανση φυτών
Η λίπανση για τον εμπλουτισμό του υποστρώματος των φυτών μπορεί να εφαρμοστεί είτε με τα χέρια πριν από την άρδευση είτε μέσω του αρδευτικού συστήματος (υδρολίπανση). Η υδρολίπανση συνιστάται για όλους τους τύπους φυτεμένων δωμάτων, επειδή μ’ αυτόν τον τρόπο η λίπανση είναι συστηματική, σε καθορισμένους χρόνους και ποσότητα. Για τα φυτεμένα δώματα συνιστώνται συχνές λιπάνσεις σε μικρές δόσεις και κυρίως κατά την έναρξη της περιόδου της βλάστησης.
Άρδευση
Στα μεσογειακά κλίματα η άρδευση είναι απαραίτητη σ’ όλους τους τύπους φυτεμένων δωμάτων σε περιόδους ξηρασίας κατά τους θερινούς μήνες ή σε περιοχές, στις οποίες το υδατικό ισοζύγιο είναι αρνητικό. Η τεχνητή άρδευση των φυτεμένων δωμάτων συνιστάται σε δώματα με κλίση άνω του 5% και είναι απαραίτητη σε κλίσεις άνω του 20%. Η άρδευση στα φυτεμένα δώματα είναι απαραίτητη στη φάση ανάπτυξης των φυτών, όπως επίσης και κατά τη διάρκεια ζωής τους σε βαθμό που εξαρτάται από τον τύπο του δώματος. Το σύστημα μπορεί να συνδυαστεί και με αισθητήρες βροχής, ούτως ώστε να γίνεται πλήρης εκμετάλλευση του βρόχινου νερού και μείωση του απαιτούμενου όγκου νερού.
Η ποσότητα του νερού και η συχνότητα άρδευσης εξαρτάται από το είδος των φυτών, τη βροχόπτωση κατά τη θερμή και ξηρή περίοδο και την ποσότητα του νερού που συγκρατεί η υποδομή, η οποία γενικώς μειώνει τις ανάγκες άρδευσης κατά 40% – 50% περίπου. Για την Ελλάδα η άρδευση ξεκινάει συνήθως τον Απρίλιο και τελειώνει αρχές Οκτωβρίου, υπάρχει όμως και πιθανότητα να απαιτείται η άρδευση και μέσα στον χειμώνα. Σε κάθε περίπτωση θα πρέπει να ελέγχονται οι τοπικές κλιματικές συνθήκες και η άρδευση να μην γίνεται σε συνθήκες παγετού ή όταν το υπόστρωμα είναι κορεσμένο σε νερό, ενώ θα πρέπει να αποφεύγεται η υπεράρδευση. Καθ’ όλη τη διάρκεια ανάπτυξης των φυτών (περίπου ένα έτος) απαιτείται συχνή άρδευση για την πλήρη ανάπτυξη του ριζικού συστήματος.
Η συντήρηση του συστήματος εκτελείται δύο φορές τον χρόνο στην αρχή και στο τέλος της αρδευτικής περιόδου και περιλαμβάνει τον έλεγχο όλου του δικτύου την επαναρύθμιση των πιέσεων, τον καθαρισμό και την αντικατάσταση εξαρτημάτων που έχουν υποστεί βλάβη και την έκπλυση όλου του συστήματος. Μετά το πέρας την αρδευτικής περιόδου θα πρέπει να γίνεται καθαρισμός όλων των φίλτρων, ενώ η συντήρηση του εξοπλισμού πραγματοποιείται όπως προδιαγράφεται από τον κατασκευαστή. Δύο μέθοδοι άρδευσης χρησιμοποιούνται στα φυτεμένα δώματα, η άρδευση με καταιονητήρες και η στάγδην άρδευση.
Άρδευση μέσω καταιονητήρων
Αυτά τα συστήματα χρησιμοποιούνται κυρίως σε εντατικούς τύπους φυτεμένων δωμάτων. Εάν το πάχος της φυτικής στρώσης είναι μικρό, οι απαραίτητες σωληνώσεις τοποθετούνται στη ζώνη αποστράγγισης (χαλίκι) ή σε υπερυψωμένες επιφάνειες στην περίμετρο του δώματος, όπου τοποθετούνται και οι καταιονητήρες. Αυτοί οι καταιονητήρες έχουν καλή κάλυψη και μπορούν να χρησιμοποιηθούν και για την άρδευση κατά τη φάση ανάπτυξης των φυτών. Ανάλογα με το μέγεθος του δώματος, το σύστημα άρδευσης διαχωρίζεται σε ζώνες και σε κάθε ζώνη η άρδευση επιτυγχάνεται από ένα διακριτό σύστημα σωληνώσεων με το απαραίτητο σύστημα πίεσης.
Στάγδην άρδευση (υπόγεια)
Σε εκτατικούς τύπους δωμάτων συνήθως χρησιμοποιούνται συστήματα στάγδην άρδευσης. Πρόκειται για μικρής διατομής πλαστικούς σωλήνες με οπές, οι οποίοι διαστρώνονται στην επιφάνεια φύτευσης και οδηγούν το νερό κατευθείαν στη ρίζα των φυτών. Αυτό το σύστημα δεν πρέπει να τοποθετείται κατά τη φάση ανάπτυξης των φυτών. Για τη φάση ανάπτυξης των φυτών, οπότε δεν είναι αναπτυγμένο το ριζικό σύστημά τους, η άρδευση πρέπει να γίνει μέσω καταιονητήρων, οπότε χρησιμοποιούνται μη μόνιμα συστήματα για την άρδευση των φυτών εκείνη την περίοδο. Οι σωληνώσεις τοποθετούνται στο εδαφικό υλικό κάτω από τον χλοοτάπητα και ανάλογα με την εφαρμογή μπορεί να τοποθετούνται σε απόσταση 300 – 400 mm μεταξύ τους.
Σε επιφάνειες με κλίση οι σωλήνες άρδευσης μπορούν να τοποθετηθούν επάνω από την εδαφική στρώση ή μέσα σ’ αυτήν και τοποθετούνται στοιχεία εκτόνωσης στα υψηλότερα σημεία, προκειμένου να μη διεισδύσει εδαφικό υλικό στις σωληνώσεις. Στην περίπτωση της φυτοκάλυψης με φυτά του γένους σέντουμ χρειάζονται δύο μόνο σωληνώσεις που τοποθετούνται στην υψηλότερη και στη μέση στάθμη του δώματος. Οι σωληνώσεις τοποθετούνται επάνω στο φυτικό υπόστρωμα και οι χλοοτάπητες τοποθετούνται επάνω σ’ αυτούς. Καθώς οι ανάγκες για άρδευση αυτών των συστημάτων είναι μικρές, η άρδευση αυτού του τύπου δωμάτων μπορεί να γίνει σε μία ζώνη.
Οι σωλήνες στερεώνονται στην εδαφική στρώση με πλαστικά αγκύρια και συνδέονται συνήθως με ένα σωλήνα, που διατρέχει όλη την επιφάνεια του δώματος. Εάν στο δώμα αυτού του τύπου τοποθετούνται και γλάστρες, τότε το σύστημα μπορεί να επεκταθεί και για την άρδευση αυτών. Σε εντατικούς και ημιεντατικούς τύπους δωμάτων, οι σωληνώσεις μπορούν να τοποθετηθούν στην επιφάνεια του εδάφους ή επάνω από το εδαφοκάλυμμα (στρώση από οργανικά ή ανόργανα υλικά επάνω από την επιφάνεια του εδάφους) μολονότι δεν συνιστώνται εδαφοκαλύμματα σε φυτεμένα δώματα, διότι μπορούν εύκολα να απομακρυνθούν από τον αέρα.
Άρδευση μέσω ανακύκλωσης βρόχινου νερού
Για την άρδευση των φυτεμένων δωμάτων μπορεί να χρησιμοποιηθεί βρόχινο νερό, το οποίο αποθηκεύεται σε δεξαμενές κατάλληλης χωρητικότητας. Για την άρδευση μπορεί να χρησιμοποιείται επικουρικά νερό από το δίκτυο κατά τις ξηρές περιόδους. Το βρόχινο νερό συνιστάται να αποθηκεύεται υπογείως, προκειμένου να μην εκτίθεται στο φως και στη θερμοκρασία. Για μικρού μεγέθους εφαρμογές ή σε υφιστάμενα δώματα, όταν δεν μπορεί να τοποθετηθεί υπόγεια δεξαμενή, μπορεί να κατασκευαστούν δεξαμενές στο δώμα. Πριν από την είσοδο του νερού στη δεξαμενή, είναι απαραίτητο το φιλτράρισμα από μεγάλα τεμάχια και φύλλα, που παρασύρονται με το νερό. Επίσης, θα πρέπει να είναι τακτικός ο καθαρισμός των υδρορροών από φυτά ή νεκρά πτηνά κτλ.
Συντήρηση του συστήματος υποδομής
Οι εργασίες συντήρησης του συστήματος υποδομής αφορούν στον έλεγχο και στην καλή αποστράγγιση του πλεονάζοντος νερού, στον έλεγχο των υδρορροών, των φρεατίων, της περιμετρικής ζώνης υπερχείλισης, της περιμετρικής στήριξης της μεμβράνης στεγανοποίησης, του εξοπλισμού και της αρτιότητας της υποδομής, όπως και στον έλεγχο της ποσότητας της οργανικής ουσίας στο υπόστρωμα ανάπτυξης των φυτών. Αυτοί οι έλεγχοι θα πρέπει να είναι συχνοί και να εκτελούνται σε διάστημα όχι μεγαλύτερο του εξαμήνου, ενώ στην περίπτωση διαπιστωμένων προβλημάτων θα πρέπει να διενεργούνται συχνότερα, αφού βέβαια αντιμετωπισθεί το πρόβλημα. Η καλή λειτουργία της αποστράγγισης εξασφαλίζεται με τον καθαρισμό φρεατίων και των υδρορροών από ρίζες ή εδαφικό υλικό και τον καθαρισμό των περιμετρικών ζωνών με χαλίκι των φυτεμένων δωμάτων από ρίζες ή αδρανές υλικό.
Ο έλεγχος της μεμβράνης στεγανοποίησης περιλαμβάνει την εξασφάλιση της περιμετρικής στήριξής της και την αντικατάσταση της πολυουρεθανικής μαστίχης, που χρησιμοποιείται συνήθως στα μεταλλικά στηρίγματα της μεμβράνης, ανά τριετία, τον έλεγχο της γήρανσης των υλικών και την τυχόν αντικατάστασή τους, όπως και τη στεγανοποίηση τυχών οπών. Ο έλεγχος σε περιοχές διακοπής της μεμβράνης από κατακόρυφα στοιχεία, στηθαία εξαερισμούς ή άλλο εξοπλισμό θα πρέπει να εκτελείται περίπου τρεις φορές τον χρόνο και αυτές οι περιοχές θα πρέπει να είναι καθαρές από ρίζες. Στα πέντε έτη είναι απαραίτητος ο έλεγχος του ποσοστού της οργανικής ουσίας στο υπόστρωμα και εφόσον αυτό προκύψει κάτω από 70%, θα πρέπει να αντικαθίσταται με οργανική ουσία.
Συντήρηση εξοπλισμού φυτεμένων δωμάτων
Αυτές οι εργασίες περιλαμβάνουν τη συντήρηση των στηθαίων, διαμορφωμένων διαδρόμων, κρασπέδων, δαπέδων, των στοιχείων φωτισμού, των συστημάτων σκίασης, κιγκλιδωμάτων, επίπλων ή άλλου είδους εξοπλισμό, που μπορεί να έχει τοποθετηθεί στο δώμα και συνιστάται να εκτελούνται μία φορά τον χρόνο. Οι βατές επιφάνειες του δώματος από ξύλο, πέτρα ή άλλα υλικά θα πρέπει να ελέγχονται για την ασφάλεια που παρέχουν. Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει τη χρήση καθαριστικών, τη βαφή και τον έλεγχο των τυχόν αγκυρώσεων αυτών των συστημάτων στο δώμα. Σε κάθε περίπτωση θα πρέπει να προστατεύεται η γειτονική περιοχή φύτευσης.
Συστήματα ασφάλειας προσωπικού από πτώση σε φυτεμένα δώματα
Σε κάθε φυτεμένο δώμα, όπου δεν υπάρχει στηθαίο ή είναι χαμηλότερο του 1 m και το ύψος είναι μεγαλύτερο από 3 m θα πρέπει να εγκαθίστανται συστήματα ασφάλειας προσωπικού από πτώση, ο τύπος των οποίων εξαρτάται από τον τύπο του δώματος και το είδος και τη συχνότητα των απαιτούμενων εργασιών συντήρησης. Συνήθως χρησιμοποιείται σύστημα με συρματόσχοινο, το οποίο ολισθαίνει σε ειδικά κατακόρυφα στηρίγματα που στερεώνονται στη βάση σκυροδέματος. Ο εργαζόμενος συνδέεται με το συρματόσχοινο με ειδικό ανακόπτη πτώσης. Στην αγορά διατίθενται και συστήματα, τα οποία ενσωματώνονται κατά τη φάση κατασκευής του δώματος και δεν χρειάζεται επέμβαση στη βάση σκυροδέματος. Επίσης διατίθενται και μη μόνιμα προστατευτικά κιγκλιδώματα. Τα συστήματα θα πρέπει να πληρούν τις απαιτήσεις της σχετικής νομοθεσίας για την ασφάλεια προσωπικού και την προδιαγραφή EN 795 Personal fall protection equipment-Anchor devices.
Παρουσίαση: ΦΩΤΕΙΝΗ ΠΡΕΦΤΙΤΣΗ, δρ. πολιτικός μηχ.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ.
• Rayner JP, Lumsden E. and Bathgate R. (eds), Maintenance guidelines for Australian green roofs, Report for Hort Innovation Project GC16002, University of Melbourne, Burnley, 2022.
• Tolderlund L. Design guidelines and maintenance manual for green roofs in the semi-arid and arid west, Technical report, ΕPA, 2010.
• Κατευθυντήριες οδηγίες φυτοτεχνικής μελέτης, κατασκευής και συντήρησης φυτεμένων δωμάτων / στεγών, όπως εκπονήθηκε με την υπ’αριθ. 2471/16.09.2010 απόφαση “Συγκρότηση ομάδας εργασίας για τη δημιουργία φυτεμένων επιφανειών”.
• ΕΛΟΤ ΕΝ 12056-3: 2000 – Συστήματα αποστράγγισης με βαρύτητα εσωτερικά των κτιρίων – Μέρος 3: Αποστράγγιση στεγών, χωροθέτηση και υπολογισμός
• ΕΛΟΤ ΕΝ 13742: Τεχνικές άρδευσης – Συμπαγή συστήματα εκτοξευτήρων.
• ΕΛΟΤ ΕΝ 15099: Τεχνικές άρδευσης – Εξ αποστάσεως έλεγχος και παρακολούθηση για συστήματα άρδευσης.
• ΕΛΟΤ ΕΝ 15097: Τεχνικές άρδευσης – Τοπική άρδευση – Υδραυλική εκτίμηση.
• ΕΛΟΤ ΤΠ 1501-10- 06-05-00: Φυτοπροστασία
• ΕΛΟΤ ΤΠ 1501-10- 06-04-03: Κούρεμα χλοοτάπητα
• ΕΛΟΤ ΤΠ 1501-10-06- 02-02: Άρδευση χλοοτάπητα – φυτών εδαφοκάλυψης – χλοοτάπητα πρανών
• Tεχνικά φυλλάδια των εταιρειών: Ζinco, Access Irrigation, Urbanscape, Bauder, fatra, Columbia green technologies.
