Νέο κέντρο φροντίδας για άτομα με αναπηρία εντός του Eλληνικού. Ένα πρωτοποριακό και αειφόρο Κτίριο με leed platinum

Οι σύλλογοι για άτομα με αναπηρίες

Το νέο κτίριο μετεγκατάστασης των συλλόγων Α.με.Α, υλοποιήθηκεε από τη Lamda Development, στο πλαίσιο της ανάπτυξης του έργου του Ελληνικού, σύμφωνα με το εγκεκριμένο ρυμοτομικό σχέδιο, που περιλαμβάνεται στο Σχέδιο Ολοκληρωμένης Ανάπτυξης (Σ.Ο.Α) του Ελληνικού, και παραδόθηκε στον Δήμο Ελληνικού-Αργυρούπολης το 2023. Για την ανέγερση του νέου κτιρίου διατέθηκε οικόπεδο, που βρίσκεται στη βόρεια πλευρά της συνολικής έκτασης του Ελληνικού και συγκεκριμένα στη "Γειτονιά Επιχειρηματικού Κέντρου Λεωφόρου Βουλιαγμένης". Στο νέο κτιριακό συγκρότημα στεγάζονται οι υπηρεσίες Κέντρων Διημέρευσης και Ημερήσιας Φροντίδας (Κ.Δ.Η.Φ.) και Κέντρων Δια Βίου Μάθησης (Κ.Δ.Β.Μ.) συλλόγων για παιδιά και ενήλικες με αναπηρίες/ δεξιότητες και του συλλόγου ατόμων με σκλήρυνση κατά πλάκας. 

Οι σύλλογοι ΑμεΑ, που στεγάζονται πλέον στο νέο κτιριακό συγκρότημα, είναι:

ο σύλλογος "Αμυμώνη",
ο σύλλογος "Ερμής", 
ο σύλλογος "Νίκη" και 
ο Σύλλογος Ατόμων με Σκλήρυνση Κατά Πλάκας (Σ.Α.μΣ.Κ.Π.).
ο Ναυτικός Αθλητικός Όμιλος Ελληνικού-Αργυρούπολης "Ιππόκαμπος Α.μεΑ."

Το έργο πιστοποιήθηκε σύμφωνα με το διεθνές πρότυπο πιστοποίησης αειφόρων κτιρίων LEED v4 New Construction σε επίπεδο Platinum, διασφαλί-  ζοντας από ανεξάρτητο, διεθνή φορέα ότι η μελέτη και η κατασκευή του έργου ακολουθούν υψηλά πρότυπα βιώσιμης ανάπτυξης. 

Κριτήρια σχεδιασμού - Κεντρική ιδέα

Η μεγαλύτερη πρόκληση που είχε να αντιμετωπίσει η ομάδα της αρχιτεκτονικής μελέτης, σχεδιάζοντας το νέο κτίριο για τη μετεγκατάσταση των συλλόγων Α.μεΑ., ήταν η συγκέντρωση κάτω από την ίδια στέγη τεσσάρων συλλόγων, οι οποίοι μέχρι τώρα λειτουργούσαν σε ξεχωριστά κτίρια. Προκειμένου να γίνει εφικτή η συγκατοίκηση όλων των διαφορετικών συλλόγων, ο σχεδιασμός του νέου κτιρίου θα έπρεπε να εξασφαλίζει την ανεξάρτητη λειτουργία και πρόσβαση του καθενός και ταυτόχρονα την κοινή χρήση εγκαταστάσεων που απευθύνονται σε όλους τους συλλόγους, όπως του χώρου της κλειστής θεραπευτικής πισίνας και της μεγάλης αίθουσας πολλαπλών χρήσεων / αναψυχής. Η απαίτηση για αυτόνομη λειτουργία κάθε συλλόγου οδήγησε στην επιλογή του σχεδιασμού του συγκροτήματος σε 4 ανεξάρτητες πτέρυγες, με τρόπο που να εξασφαλίζεται η απαραίτητη ιδιωτικότητα των χρηστών κάθε συλλόγου, οι οποίες συνδέονται μέσω ενός κεντρικού συνδετήριου άξονα οριζόντιας και κατακόρυφης κυκλοφορίας, με ράμπες και κλιμακοστάσια, με στόχο τη δυνατότητα επικοινωνίας μεταξύ των εργαζομένων, των φιλοξενούμενων και των επισκεπτών κάθε συλλόγου. 

Το νέο συγκρότημα που σχεδιάστηκε για τη μετεγκατάσταση των συλλόγων Α.μεΑ. αποτελεί ένα πρωτοποριακό παράδειγμα στον ευρωπαϊκό χώρο κτιρίου κοινωνικής πρόνοιας, στο οποίο συστεγάζονται διαφορετικές ομάδες / συλλογικότητες με διαφορετικούς στόχους και χρήστες με διαφορετικές ανάγκες.

Η ένταξη του κτιρίου στη γειτονιά 

Εξίσου καθοριστική παράμετρος για τον σχεδιασμό του νέου κτιρίου υπήρξε η επιλογή της ανέγερσής του σε μια γειτονιά, που αποτελεί τμήμα μιας ζωντανής περιοχής οικιστικού κυρίως χαρακτήρα, με κτίρια κατοικιών σχετικά χαμηλού ύψους. Η απόφαση για την ένταξη ενός κτιρίου με κύριους χρήστες άτομα με σωματικές και πνευματικές αναπηρίες, σε μια τυπική "αστική γειτονιά" ήταν μια πρωτοποριακή κοινωνικά πράξη και ταυτόχρονα μια μεγάλη πρόκληση για τη μελετητική ομάδα του έργου.

Μια απόφαση που λήφθηκε με την πεποίθηση ότι αυτές οι δομές φιλοξενίας, θεραπειών και εκπαίδευσης ευαίσθητων κοινωνικά ομάδων, κατά κύριο λόγο παιδιών με αναπηρία, δεν θα έπρεπε να λειτουργούν απομονωμένα, αλλά ότι αντίθετα η ένταξή τους στον αστικό ιστό και η προσδοκώμενη κοινωνικοποίηση των ωφελούμενων μόνο αμοιβαία οφέλη μπορεί να προσφέρει στους ίδιους και στην τοπική κοινωνία.

Η δομή του κτιρίου και η κυκλοφορία

Για την υλοποίηση του καλύτερου δυνατού σχεδιασμού αυτού του κτιρίου οι μελετητές συνεργάστηκαν με τους υπεύθυνους κάθε συλλόγου, συμβουλεύτηκαν γονείς, ψυχολόγους και εκπαιδευτές και μελέτησαν τη σχετική βιβλιογραφία, έτσι ώστε να αντλήσουν όλες τις απαραίτητες πληροφορίες που θα επέτρεπαν τον σχεδιασμό ενός κτιρίου, που θα ικανοποιεί τις γενικές και ειδικές απαιτήσεις κάθε κατηγορίας χώρου.

Το νέο κτιριακό συγκρότημα για τη μετεγκατάσταση των συλλόγων Α.μεΑ. σχεδιάστηκε με βασική κάτοψη αποτελούμενη από 4 ανεξάρτητες πτέρυγες και έναν κεντρικό συνδετήριο άξονα οριζόντιας και κατακόρυφης κυκλοφορίας, που αποτελεί τη ραχοκοκαλιά του συγκροτήματος.

Ο κεντρικός συνδετήριος άξονας σχεδιάστηκε έτσι, ώστε να παρέχει απρόσκοπτη πρόσβαση σε άτομα μειωμένης όρασης, μειωμένης κινητικότητας και χρήστες αμαξιδίων σε όλα τα επίπεδα μέσω ράμπας, ανελκυστήρων και κλιμακοστασίων. Η επιλογή της ράμπας ως βασικού άξονα κυκλοφορίας στο κτίριο έγινε με στόχο την ενθάρρυνση και εξάσκηση των παιδιών στην αυτόνομη κίνηση, χωρίς χρήση μηχανικών μέσων. 

Το κτίριο αναπτύσσεται σε τρεις ορόφους, δηλαδή ισόγειο και δύο ορόφους στις πτέρυγες Α’ και Γ’, ενώ η μεσαία πτέρυγα έχει και τρίτο όροφο, που διατίθεται αποκλειστικά για τους χώρους διοίκησης του συλλόγου "Ερμής". Η κεντρική ιδέα σχετικά με τη χωροθέτηση των διάφορων λειτουργιών των συλλόγων στο νέο συγκρότημα ήταν η εγκατάσταση κάθε συλλόγου σε μια πτέρυγα, έτσι ώστε να εξασφαλίζεται η μεγαλύτερη δυνατή αυτονομία, ενώ με τη διάθεση της τέταρτης πτέρυγας αποκλειστικά σε κοινόχρηστες λειτουργίες, όπως η θεραπευτική πισίνα και η αίθουσα εκδηλώσεων, προωθείται η κοινωνικοποίηση μεταξύ των χρηστών των διαφορετικών συλλόγων.

Η κυκλοφορία στο εσωτερικό της κάθε πτέρυγας πραγματοποιείται μέσω ευρύχωρων κεντρικών διαδρόμων, που συνδέονται με τον κεντρικό συνδετήριο άξονα, δημιουργώντας ένα δίκτυο εξωτερικής και εσωτερικής κυκλοφορίας, που ολοκληρώνεται με την προσθήκη εξωστών, στεγασμένων διαδρόμων, ημιυπαίθριων και υπαίθριων χώρων δημιουργικής απασχόλησης και διαλείμματος.

Κατασκευή και υλικά 

Κύριο μέλημα της ομάδας σχεδιασμού του συγκροτήματος ήταν όχι μόνο η σχεδίαση χώρων, λειτουργικά κατάλληλων, αλλά και η δημιουργία, με τη χρήση των κατάλληλων υλικών, ενός συνόλου ευχάριστων και φωτεινών χώρων, τόσο στον εσωτερικό, όσο και στον περιβάλλοντα χώρο. Ειδικά στους χώρους που αφορούν στη διαβίωση και στις θεραπείες των παιδιών με αναπηρία βασικό ζητούμενο ήταν να τους προσφέρουν αίσθηση ασφάλειας και σιγουριάς, βοηθώντας τα στην ανάπτυξη της δημιουργικότητας και της κοινωνικοποίησής τους. 

Σε ό,τι αφορά στην επιλογή των υλικών και των χρωματισμών των όψεων του συγκροτήματος, αυτή έχει γίνει λαμβάνοντας υπόψη τις παρακάτω παραμέτρους:

Μεγιστοποίηση της διάρκειας ζωής του έργου με την επιλογή υλικών ανθεκτικών στις συνθήκες περιβάλλοντος της περιοχής και απλών κατασκευών, που αντέχουν στην αναμενόμενη βεβαρυμένη καθημερινή χρήση. 

Υλικά και χρωματισμοί, που θα λειτουργούν ως σημεία αναφοράς για τους χρήστες του κτιρίου, λαμβάνοντας υπόψη τα προβλήματα όρασης και νοητικών διαταραχών που παρουσιάζουν, και χρωματικές αντιθέσεις, που συνεισφέρουν στην αίσθηση προσανατολισμού της κίνησης των χρηστών του κτιρίου.

Περιβάλλων χώρο - Μελέτη φύτευσης

Σημαντικό ρόλο στην ευχάριστη διαβίωση των χρηστών του κτιρίου αναμένεται να παίξει ο περιβάλλων χώρος του, που σχεδιάστηκε έχοντας ως κεντρική ιδέα τη διαμόρφωση αφενός χώρων αποκλειστικής χρήσης, οι οποίοι δημιουργούνται μεταξύ των πτερύγων για την εξυπηρέτηση της ανάγκης για ξεκούραση, εκτόνωση και αναψυχή, και αφετέρου χώρων κοινόχρηστης λειτουργίας, που αναπτύσσονται μπροστά και κατά μήκος της πτέρυγας Δ', που φιλοξενεί κοινόχρηστες λειτουργίες, με βασικό στοιχείο τη δημιουργία "εκπαιδευτικού κήπου" με καλλιέργειες αρωματικών, καλλωπιστικών και άλλων φυτών, με σκοπό να χρησιμοποιούνται για την εκπαίδευση των χρηστών των συλλόγων στην κηπουρική και στη γεωπονική.

Η μελέτη φύτευσης του υπαίθριου χώρου και των δωμάτων του κτιρίου είχε ως βασικό άξονα τη δημιουργία φυσικών αειφόρων διαπλάσεων και βιώσιμων χώρων πρασίνου, οπτικά αρμονικών, με μειωμένες απαιτήσεις συντήρησης, που επανεντάσσουν τη φύση στο αστικό περιβάλλον και ταυτόχρονα προάγουν την επαφή των κατοίκων της πόλης με το φυσικό περιβάλλον.

Βιώσιμη ανάπτυξη

Ο σχεδιασμός και η κατασκευή του έργου ακολουθεί ολιστικά υψηλά πρότυπα βιώσιμης ανάπτυξης με στόχο τη βέλτιστη ενεργειακή συμπεριφορά και τη μείωση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος του κτιρίου.

Σύμφωνα με την πιστοποίηση LEED, το έργο έχει πετύχει πολύ υψηλή βαθμολογία στην κατηγορία της ενέργειας, ενσωματώνοντας τεχνολογίες και λύσεις για τη βελτιστοποίηση της ενεργειακής απόδοσης. Το κέλυφος έχει σχεδιαστεί με υψηλή θερμομονωτική επάρκεια και με χρήση σταθερών συστημάτων σκίασης για μείωση των ηλιακών φορτίων χωρίς περιορισμό στη εκμετάλλευση του φυσικού φωτισμού. 

Ο κλιματισμός περιλαμβάνει συστήματα αντλιών θερμότητας με δυνατότητα ταυτόχρονης ψύξης - θέρμανσης μέσω ανάκτησης θερμότητας και χρήση της απορριπτόμενης θερμότητας για παραγωγή ζεστού νερού χρήσης. 

Ο αερισμός των χώρων γίνεται με μονάδες υψηλής απόδοσης και εναλλάκτη, ενώ ο φωτισμός γίνεται με φωτοδιόδους (LED), χαμηλής εγκατεστημένης ισχύος και αυτοματισμούς παρουσίας και φωτεινότητας για εκμετάλλευση του φυσικού φωτισμού. Οι ειδικοί χώροι των κτιρίων (π.χ. εσωτερική πισίνα) έχουν αντιμετωπιστεί με συστήματα πολύ υψηλής απόδοσης, με ανάκτηση θερμότητας και εκμετάλλευση του λανθάνοντος φορτίου. 

Ο ενεργειακός σχεδιασμός συμπληρώνεται με συστήματα αυτοματισμών που περιλαμβάνουν έξυπνους αλγορίθμους με διαδικασίες εκμάθησης για την εκκίνηση και παύση λειτουργίας των εγκαταστάσεων. Μετρητές ενέργειας καταγράφουν τις διαφορετικές κατηγορίες φορτίων και ενημερώνουν το BMS την παρακολούθηση και τον έλεγχο της κατανάλωσης ενέργειας. Οι χαμηλές ενεργειακές απαιτήσεις του έργου καλύπτονται περαιτέρω με την εγκατάσταση φωτοβολταικών στις οροφές, για παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας και μείωση του συνολικού ισοζυγίου κατανάλωσης ενέργειας σε πολύ χαμηλά επίπεδα. Η χρήση αποκλειστικά ηλεκτρικής ενέργειας μειώνει περεταίρω το ανθρακικό αποτύπωμα, καθώς το έργο εκμεταλλεύεται την αύξηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στο ενεργειακό μείγμα της χώρας.

Η μείωση της κατανάλωσης νερού στο εσωτερικό του κτιρίου με την επιλογή ειδών κρουνοποιϊας με χαμηλή ροή, μειώνουν τη χρήση πόσιμου νερού τουλάχιστον κατά 45%, ενώ στο εξωτερικό του κτιρίου, το αποδοτικό σύστημα άρδευσης σε συνδυασμό με τη χρήση φυτών με χαμηλές απαιτήσεις σε άρδευση, μειώνουν τις αρδευτικές ανάγκες κατά 60%.

Το έργο ευνοεί την αποκατάσταση της βιοποικιλότητας και των οικοσυστημάτων με τη δημιουργία των πράσινων δωμάτων και του φυτεμένου περιβάλλοντος χώρου με τη φύτευση περίπου 130 νέων δέντρων και 8.300 θάμνων και εδαφοκαλυπτικών φυτών, προσαρμοσμένων στις ανάγκες του κλίματος. Παράλληλα, με την αύξηση των πράσινων χώρων και τη χρήση ανακλαστικών υλικών στον περιβάλλοντα χώρο, μειώνεται το φαινόμενο της αστικής θερμικής νησίδας και βελτιώνεται το μικρόκλιμα.

Το έργο είναι τοποθετημένο εντός του δομημένου αστικού ιστού, πλησίον πυκνού συστήματος Μ.Μ.Μ., ενώ θέσεις στάθμευσης "πράσινων μέσων μεταφοράς" (34 θέσεις στάθμευσης ποδηλάτων & 18 θέσεις φόρτισης ηλεκτρικών αυτοκίνητων), προωθούν τη βιώσιμη αστική κινητικότητα.

Η δημιουργία εσωτερικών χώρων που προάγουν την υγεία και την ευεξία των χρηστών ήταν ζητούμενο από την αρχή. Γι' αυτόν τον λόγο η εξασφάλιση υγιεινού περιβάλλοντος μέσω αυξημένου αερισμού, φυσικού φωτισμού, η οπτική επαφή με το περιβάλλοντα χώρο και η χρήση υλικών με χαμηλό περιεχόμενο και εκπομπές επιβλαβών ουσιών, όπως οι πτητικές οργανικές ενώσεις τέθηκαν σε προτεραιότητα.

Η χρήση περιβαλλοντικά φιλικών υλικών στο έργο υλοποιήθηκε με την ενθάρρυνση της χρήσης τοπικά διαθέσιμων προϊόντων για τη μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα κατά τη μεταφορά τους, την επιλογή υλικών με αποτυπωμένο περιβαλλοντικό αποτύπωμα που εξασφαλιζόταν με Περιβαλλοντική Δήλωση Προϊόντος (EPD), τη χρήση υλικών που προωθούν τη διαφάνεια των συστατικών, καθώς και με τη χρήση υλικών με ανακυκλωμένο περιεχόμενο κατά 30% του συνολικού κόστους. Κάποια από τα παραπάνω συντέλεσαν και σε χαμηλότερα επίπεδα ενσωματωμένου άνθρακα σε σχέση με μία συμβατική κατασκευή.

Παράλληλα, οι αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης ακολουθήθηκαν και κατά τη διάρκεια τη κατασκευής με την εφαρμογή ορθών πρακτικών διαχείρισης εργοταξίου για την ελαχιστοποίηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων και την προστασία των γειτονικών περιοχών κατά τη διάρκεια της κατασκευής από οχλήσεις, καθώς και τη διαχείριση του συνόλου των αποβλήτων κατασκευής, με διαχωρισμό στην πηγή και ανακύκλωση σε ποσοστό μεγαλύτερο από το 95% αυτών.

Το έργο αντιπροσωπεύει τη δέσμευση της LAMDA Development για τη δημιουργία έργων που όχι μόνο υπερπληρούν τις προϋποθέσεις και τα κριτήρια της πράσινης ανάπτυξης, αλλά ταυτόχρονα έχουν ισχυρό κοινωνικό αντίκτυπο, προσφέροντας ποιοτικούς χώρους στην κοινωνία και επηρεάζοντας την καθημερινή ζωή των ανθρώπων.