Οι αλλαγές στον τρόπο κατασκευής των εγκαταστάσεων και η κάλυψη των νέων εφαρμογών σύμφωνα με το πρότυπο ΕΛΟΤ 60364 για μεγαλύτερη ευκολία, ασφάλεια & ενεργειακή απόδοση.
Ο πρώτος κανονισμός εσωτερικών ηλεκτρικών εγκαταστάσεων (Κ.Ε.Η.Ε.) εκδόθηκε το έτος 1955. Περιελάμβανε τα απαιτούμενα στοιχεία για τη διανομή ηλεκτρικής ενέργειας σε όλους τους χώρους του κτιρίου για φωτισμό και τροφοδοσία ηλεκτρικών συσκευών. Η ανάπτυξη και εξέλιξη των ηλεκτρικών συσκευών και εξοπλισμού σε συνδυασμό με την εμπειρία από τη χρήση της ηλεκτρικής ενέργειας οδήγησε, μετά από 50 περίπου χρόνια, στην καθιέρωση και νομοθέτηση του προτύπου ΕΛΟΤ HD384 το έτος 2004.
Οι συνεχείς εξελίξεις των διεθνών προτύπων του ηλεκτρολογικού υλικού, των κανόνων και των τεχνικών κατασκευής προάγουν την ασφάλεια και την ευκολία χρήσης της εγκατάστασης και αυξάνουν την ενεργειακή απόδοση της εγκατάστασης. Για την κάλυψη και των νέων εφαρμογών, όπως οι σταθμοί παραγωγής ενέργειας και οι εφαρμογές συστημάτων ασφαλείας, δημιουργήθηκε το πρότυπο ΕΛΟΤ 60364, το οποίο ισχύει από 1.1.2024 για όλες τις νέες ηλεκτρολογικές εγκαταστάσεις. Η ανάγκη για ασφαλείς και σύγχρονες ηλεκτρολογικές εγκαταστάσεις έχει επιφέρει αλλαγές στον τρόπο κατασκευής τους. Ακολούθως παρουσιάζονται τα κύρια σημεία διαφοροποίησης των εγκαταστάσεων του παρελθόντος με τις νεότερες.
Ηλεκτρολογικό υλικό πίνακα Σύμφωνα με τα πρότυπα στους ηλεκτρολογικούς πίνακες προβλέπονται διατάξεις, που διασφαλίζουν την προστασία των ανθρώπων, αλλά και των ηλεκτρικών δικτύων. Αυτές οι διατάξεις περιλαμβάνουν μικροαυτόματους, διακόπτες διαφυγής έντασης και απαγωγείς κρουστικών υπερτάσεων. Ιδιαίτερη μέριμνα λαμβάνεται επίσης για την ένταξη των πινάκων στις τοιχοποιίες.
• Χρήση μικροαυτόματων αντί τηκτών ασφαλειών. Στις σύγχρονες εγκαταστάσεις έχει αντικατασταθεί σχεδόν πλήρως η τοποθέτηση τηκτών ασφαλειών με μικροαυτόματους. Οι μικροαυτόματοι τοποθετούνται για την προστασία από υπερφορτίσεις και βραχυκυκλώματα και μπορούν να διακόπτουν ρεύματα έως 10 kA. Ο χώρος που καταλαμβάνουν στον πίνακα οι μικροαυτόματοι είναι μικρότερος από τον χώρο που καταλαμβάνουν οι τηκτές ασφάλειες. Προσφέρουν δε τη δυνατότητα επαναφοράς, χωρίς να απαιτείται η χρήση επιπλέον εξαρτήματος, όπως οι τηκτές ασφάλειες.
• Εγκατάσταση διακοπτών διαφυγής έντασης. Σε κάθε πίνακα κατοικίας είναι υποχρεωτική η τοποθέτηση διακόπτη διαφυγής έντασης (Δ.Δ.Ε. ή RCD ή ρελέ διαρροής ή αντιηλεκτροπληξιακό). Η εγκατάσταση του διακόπτη διαφυγής έντασης έγινε υποχρεωτική για την πρόσθετη προστασία έναντι ηλεκτροπληξίας με υπουργική απόφαση το 2006.
• Εγκατάσταση απαγωγών κρουστικών υπερτάσεων. Σύμφωνα με τους ισχύοντες κανονισμούς επιβάλλεται η εγκατάσταση απαγωγών κρουστικών υπερτάσεων (SPDs) στην εσωτερική ηλεκτρολογική εγκατάσταση. Οι κρουστικές υπερτάσεις παρουσιάζονται σε ηλεκτρικά κυκλώματα ως αποτέλεσμα κεραυνικών πληγμάτων (άμεσων ή έμμεσων), διαδικασιών χειρισμού στο ηλεκτρικό δίκτυο (από μεγάλους διακόπτες ισχύος ζεύξης – απόζευξης ή/και από συστοιχίες πυκνωτών αντιστάθμισης) ή λόγω άλλων παρασιτικών παρεμβολών και αποτελούν την κυριότερη αιτία βλάβης των ηλεκτρικών συσκευών.
Τοποθετούνται στην κεντρική παροχή της εγκατάστασης των κατοικιών. Για την επιπλέον προστασία των ευαίσθητων φορτίων (Η/Υ, δρομολογητών κτλ.) εγκαθίσταται επιπλέον απαγωγός κρουστικής υπέρτασης τύπου Τ3 στο κύκλωμα τροφοδοσίας του ευαίσθητου εξοπλισμού.
• Μεγαλύτεροι ηλεκτρολογικοί πίνακες. Οι σύγχρονοι ηλεκτρολογικοί πίνακες των κατοικιών έχουν συνήθως μεγαλύτερη χωρητικότητα σε στοιχεία ράγας, ώστε να μπορεί να ενσωματωθεί στον πίνακα επιπλέον ηλεκτρολογικό υλικό όπως ρελέ ελέγχου, αυτοματισμοί φωτισμού και ροοστάτες. Η αύξηση της χωρητικότητας των πινάκων συνοδεύτηκε από ανασχεδιασμό με στόχο την αρμονικότερη ένταξη στους τοίχους των κατοικιών. Η σύγχρονη τάση είναι η χρήση ενιαίων πινάκων για ισχυρά και ασθενή ρεύματα. Περιορίζονται έτσι τα εξωτερικά καλώδια διασύνδεσης των συσκευών εκπομπής και διανομής σημάτων.
Αγωγοί – καλώδια
Σε ό,τι αφορά στα καλώδια οι αλλαγές που επιφέρει το πρότυπο είναι:
• Χρήση πολύκλωνων αντί μονόκλωνων καλωδίων. Η χρήση των μονόκλωνων καλωδίων σε νέες – σύγχρονες ηλεκτρικές εγκαταστάσεις έχει περιοριστεί σημαντικά και αντικαταστάθηκε από τη χρήση πολύκλωνων καλωδίων. Τα πολύκλωνα καλώδια διατηρούν την ελαστικότητά τους μετά από μεγάλο χρονικό διάστημα έναντι των μονόκλωνων καλωδίων που μετά από ένα χρονικό διάστημα γίνονται ιδιαίτερα δύσκαμπτα.
• Διατομές καλωδίων. Οι διατομές των καλωδίων υπολογίζονται αναλυτικά ως προς την αντοχή φόρτισης του αγωγού αλλά και ως προς την πτώση τάσης στον αγωγό τροφοδοσίας. Στον υπολογισμό επεισέρχονται και ιδιαίτερες συνθήκες, όπως η απαγωγή της θερμότητας των ηλεκτροφόρων αγωγών. Με τον νέο υπολογισμό των διατομών των καλωδίων οι εγκαταστάσεις είναι πιο ασφαλείς με σημαντικά μειωμένο κίνδυνο ανάφλεξης της μόνωσης ή/και μετάδοσης της φωτιάς. Επιπλέον, τα καλώδια πρέπει να φέρουν πιστοποίηση ως προς την αντίδρασή τους στη φωτιά σύμφωνα με τον σχετικό πίνακα του Π.Δ. 41/2018.
• Χρωματικός κώδικας καλωδίων. Τα χρώματα των καλωδίων είναι πράσινο – κίτρινο για τη γείωση, μπλε για το ουδέτερο και καφέ, μαύρο και γκρι για τις φάσεις. Παλαιότερα το χρώμα γκρι είχε
χρησιμοποιηθεί και ως ουδέτερος.
Κεντρικός έλεγχος και χειρισμός κυκλωμάτων
Η έως σήμερα ανεξάρτητη λειτουργία των συσκευών και του φωτισμού σε μια κατοικία με χρήση τοπικών χειροκίνητων διακοπτών τείνει να αντικατασταθεί με την κεντρική διαχείριση των συσκευών και του φωτισμού μέσω αυτοματισμών εντός του ηλεκτρολογικού πίνακα. Ρελέ αυτοματισμών, χρονοδιακόπτες, ροοστάτες φωτιστικών σωμάτων, ελεγκτές Wi-Fi / Gsm / ασύρματοι τοποθετούνται εντός του ηλεκτρολογικού πίνακα, αλλά και τοπικοί διακόπτες αφής ή πλήκτρου με Wi-Fi ή άλλου τύπου ελεγκτές χρησιμοποιούνται ευρέως για τον έλεγχο των ηλεκτρικών κυκλωμάτων και συσκευών αλλά και για την οπτική απεικόνιση των λειτουργιών.
Επιπλέον πληθώρα αισθητήρων θερμοκρασίας, φωτισμού, ποιότητας αέρα, πυρανιχνευτών, ανιχνευτών κίνησης, αισθητήρων θραύσης, μαγνητικών επαφών, μετεωρολογικών σταθμών και ηλεκτροβανών εγκαθίστανται στο κτίριο για τον αυτόματο έλεγχο των λειτουργιών θέρμανσης, αερισμού, φωτισμού και γενικώς των εγκαταστάσεων του κτιρίου.
Ενσωμάτωση δικτύου διανομής ασθενών ρευμάτων
Το νέο πρότυπο ΕΛΟΤ 60364 συμπεριλαμβάνει προδιαγραφές για τις εγκαταστάσεις ασθενών ρευμάτων. Η κύρια εγκατάσταση ασθενών ρευμάτων σε ένα κτίριο κατοικίας είναι η εγκατάσταση διανομής σήματος πολυμέσων και δεδομένων. Από ένα κεντρικό σημείο της εγκατάστασης με ενσύρματο δίκτυο κατασκευασμένο από καλώδια UTP ή και οπτικών ινών το σήμα μεταβιβάζεται σε τερματικές λήψεις σε όλο το κτίριο για χρήση συσκευών πολυμέσων, Η/Υ αλλά και σημάτων προς τους αυτοματισμούς των εγκαταστάσεων.
Υποδομή φόρτισης ηλεκτρικών οχημάτων
Σύμφωνα με το άρθρο 21 του ν.4710/2020 σε κάθε κτίριο κατοικιών με περισσότερες από δέκα θέσεις στάθμευσης πρέπει να εγκαθίσταται υποχρεωτικά υποδομή καλωδίωσης, ώστε να είναι δυνατή η εγκατάσταση φορτιστή ηλεκτρικού οχήματος. Στην πράξη σε όλα τα νέα κτίρια κατοικιών ανεξαρτήτως του αριθμού των θέσεων στάθμευσης προβλέπεται από τη μελέτη ηλεκτρολογικών εγκαταστάσεων του κτιρίου και κατασκευάζεται η απαιτούμενη υποδομή για σύνδεση φορτιστή ηλεκτρικού οχήματος.
Από τον πίνακα κάθε ιδιοκτησίας υπάρχει τροφοδοτικό καλώδιο ελάχιστης διατομής 10 mm² προς την αντίστοιχη θέση στάθμευσης, ώστε να είναι δυνατή η εγκατάσταση του φορτιστή. Αναλόγως του τύπου του κτιρίου (μονοκατοικία ή πολυκατοικία) και του μεγέθους του, μπορούν να εγκαθίστανται ένας ή περισσότεροι φορτιστές, τροφοδοτούμενοι από τους πίνακες των ιδιοκτησιών ή από τον πίνακα των κοινοχρήστων.
|
|
Παραγωγή και αποθήκευση ενέργειας
Η ανάγκη για κατασκευή ενεργειακά αποδοτικότερων κτιρίων αλλά και μείωση της καταναλισκόμενης ηλεκτρικής ενέργειας από το δίκτυο διανομής οδηγεί στην ολοένα και αυξανόμενη εγκατάσταση συστημάτων παραγωγής ενέργειας σε κτίρια κατοικιών. Ιδιαίτερα στις νέες μονοκατοικίες εγκαθίστανται κυρίως φωτοβολταϊκά στοιχεία αλλά και ανεμογεννήτριες οικιακού τύπου –συνήθως κατακόρυφου άξονα– για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Η εγκατάσταση περιλαμβάνει τον παραγωγό ενέργειας, έναν αυτοματισμό μετασχηματισμού της παραγόμενης ηλεκτρικής ενέργειας σε ενέργεια κατάλληλη για την τροφοδοσία της ηλεκτρικής εγκατάστασης και τον ελεγκτή για την τροφοδοσία του κτιρίου ή τη διοχέτευση της ηλεκτρικής ενέργειας στο δίκτυο διανομής του Δ.Ε.Δ.Δ.Η.Ε.
Η περιοδική παραγωγή ενέργειας κατά τη διάρκεια του 24- ώρου, τόσο των φωτοβολταϊκών στοιχείων, όσο και των ανεμογεννητριών, σε συνδυασμό με τη διαφορετική ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας από το πρόγραμμα λειτουργίας του κτιρίου, δημιούργησε την ανάγκη αποθήκευσης της παραγόμενης ηλεκτρικής ενέργειας για την κατανάλωσή της σε διαφορετικές ώρες. Η αποθήκευση της ηλεκτρικής ενέργειας γίνεται σε συστοιχίες συσσωρευτών – μπαταριών. Είναι δυνατός ο σχεδιασμός του συστήματος παραγωγής και αποθήκευσης έτσι, ώστε να μηδενιστεί σχεδόν η απορροφούμενη ηλεκτρική ενέργεια από το δίκτυο διανομής. Αυτός ο σχεδιασμός επιβάλλεται να είναι πολύ αναλυτικός και να γίνεται με ιδιαίτερη επιμέλεια για την εξασφάλιση της αδιάλειπτης παροχής ηλεκτρικής ενέργειας προς το κτίριο.
|
|
Οι συσσωρευτές – μπαταρίες εγκαθίστανται κυρίως σε βοηθητικούς χώρους, στους οποίους λαμβάνεται μέριμνα για την απαγωγή της θερμότητας μέσω συστημάτων φυσικού ή τεχνητού αερισμού ή/και ψύξης. Αναλόγως του μεγέθους και του αριθμού των συσσωρευτών, επιβάλλεται να λαμβάνονται μέτρα για την πυροπροστασία του χώρου με περιορισμό της μετάδοσης πυρκαγιάς ή/και αυτόματα συστήματα ανίχνευσης και κατάσβεσης.
Φωτιστικά σώματα και φωτισμός
Η χρήση των λαμπτήρων πυρακτώσεως και των λαμπτήρων φθορισμού που ήταν πολύ διαδεδομένες μέχρι πριν από λίγα χρόνια έχει πλέον αντικατασταθεί από τη χρήση λαμπτήρων τεχνολογίας φωτοδιόδων (LED). Τα φωτιστικά τύπου LED παρουσιάζουν πολύ μεγάλη απόδοση που ξεκινά από 80 lm/W και μπορεί να φτάσει έως 150 lm/W με αντίστοιχα χαμηλότερη κατανάλωση ενέργειας. Διατίθενται επίσης σε πολύ μεγάλη ποικιλία σχεδίων αλλά και χρωμάτων, επιτρέποντας στον σχεδιαστή φωτισμού και στον χρήστη του κτιρίου να πετυχαίνει το επιθυμητό αποτέλεσμα.
Το καλώδιο τροφοδοσίας του φωτιστικού σώματος, οδηγείται κάποιες φορές απευθείας στον ηλεκτρικό πίνακα, στον οποίο γίνεται ο χειρισμός (αφή, σβέση ή ρύθμιση έντασης). Εναλλακτικά σε εγκαταστάσεις τύπου BUS, ένα ενιαίο καλώδιο ξεκινά από τον πίνακα και συνδέει όλους τους διακόπτες φωτισμού και τα φωτιστικά σώματα. Ο έλεγχος του φωτιστικού γίνεται είτε από τον τοπικό διακόπτη είτε από απομακρυσμένη θέση μέσω του καλωδίου εντολών.
Μελέτη ηλεκτρικής εγκατάστασης
Είναι πλέον απαραίτητο στα κτίρια κατοικιών να γίνεται μελέτη της εσωτερικής ηλεκτρικής εγκατάστασης, ώστε να εξασφαλίζεται η ασφάλεια των χρηστών και η σύγχρονη λειτουργία της κατοικίας. Υπεύθυνοι για τη σύνταξη αυτών των μελετών είναι οι καθ’ ύλην αρμόδιοι ηλεκτρολόγοι και μηχανολόγοι μηχανικοί.
Παραλαβή, δοκιμές, συντήρηση
Κατά την παραλαβή των εγκαταστάσεων ενός κτιρίου θα πρέπει να παραδίδονται στον χρήστη από τον κατασκευαστή όλα τα σχετικά πιστοποιητικά των υλικών, που έχουν χρησιμοποιηθεί για την κατασκευή της ηλεκτρικής εγκατάστασης. Δοκιμές και μετρήσεις ασφάλειας της εγκατάστασης θα πρέπει να γίνονται σύμφωνα με τα οριζόμενα στο πρότυπο ΕΛΟΤ 60364 και να παραδίδονται στον τελικό χρήστη τα πρωτόκολλα ελέγχου και μετρήσεων αρμοδίως υπογεγραμμένα.
Επιβάλλεται ο επανέλεγχος της ηλεκτρολογικής εγκατάστασης κάθε δέκα έτη σύμφωνα με το ισχύον πρότυπο ΕΛΟΤ 60364. Τα οφέλη από τον περιοδικό επανέλεγχο για τον χρήστη είναι κυρίως η ελαχιστοποίηση της πιθανότητας ατυχήματος που προκύπτει από το ηλεκτρικό ρεύμα (ηλεκτροπληξία, πυρκαγιά), ώστε να προστατεύονται ανθρώπινες ζωές και περιουσιακά στοιχεία, καθώς και ο εντοπισμός επικίνδυνων κακοτεχνιών, παραλείψεων ή βλαβών. Η ευρεία χρήση της ηλεκτρικής ενέργειας ως κύριας πηγής ενέργειας στα κτίρια κατοικιών και η διαρκής ανάπτυξη της επιστήμης της ηλεκτρολογίας έχουν οδηγήσει στην αναβάθμιση και τροποποίηση των εσωτερικών ηλεκτρικών εγκαταστάσεων των κτιρίων.
Κύριοι στόχοι των ηλεκτρικών εγκαταστάσεων παραμένουν η μέγιστη δυνατή ασφάλεια των χρηστών κατά τη χρήση του κτιρίου, η ασφάλεια των συσκευών που είναι συνδεδεμένες στο δίκτυο ενέργειας και η βελτίωση της ποιότητας ζωής των χρηστών μέσω της ενσωμάτωσης νέων χρήσεων και τεχνολογιών στις κατοικίες. Όλα τα παραπάνω επιτυγχάνονται με την αναβάθμιση και τον εκσυγχρονισμό των ηλεκτρολογικών εγκαταστάσεων των κατοικιών, που σχεδιάζονται και υλοποιούνται από τους επιστήμονες και τους τεχνικούς, οι οποίοι είναι αρμόδιοι γι’ αυτόν τον σκοπό.
Άρθρο του: ΒΑΣΙΛΗ ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΥ, μηχανολόγου μηχ.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
• Κανονισμός Εσωτερικών Ηλεκτρικών. Εγκαταστάσεων (Κ.Ε.Η.Ε.).
• Πρότυπο ΕΛΟΤ HD384.
• Πρότυπο ΕΛΟΤ 60364.
• Τεχνικά φυλλάδια Hager, Schneider Electric, Kafkas, SKE.
