Τοπίο Αγοράς: Μελέτη για τον διαγωνισμό για τη νέα Αγορά στα Ιωάννινα

Η μελέτη προτείνει τον σχεδιασμό της Νέας Δημοτικής Αγοράς Ιωαννίνων ως ένα νέο κτίριο-τοπίο που θα λειτουργεί, μαζί με τον περιβάλλοντα αστικό χώρο, ως μια ζώνη αστικού πρασίνου και συνδέσεων. Η έννοια του γεωλογικού παλίμψηστου καθοδηγεί την κεντρική ιδέα του σχεδιασμού ενός νέου κτιρίου ως δομημένου τοπίου, γεφυρώνοντας, με αυτόν τον τρόπο, την απαιτητική γεωμορφολογία της περιοχής.

Η προτεινόμενη παρέμβαση, έχοντας αίσθηση του τόπου, αφομοιώνεται πλήρως στο αστικό τοπίο που την περιβάλλει. Η διαμόρφωση του εδάφους δημιουργεί ένα νέο κτίριο και μοιάζει να συνεχίζει την περιοχή πρασίνου από το παρακείμενο Πάρκο Λιθαρίτσια και το Πάρκο Ηρώων προς τον νότο. Με σχεδιαστικό εργαλείο το έντονο γεωλογικό ανάγλυφο που χαρακτηρίζει την πόλη των Ιωαννίνων, αλλά και την ευρύτερη περιοχή του νομού, όλη η επέμβαση στην περιοχή μελέτης σχεδιάζεται ως μια νέα τοπογραφία που αναδύεται από την υπάρχουσα.

Η Νέα Δημοτική Αγορά σχεδιάζεται ως μια τεχνητή τοπογραφία, κατ’ αναλογία με την έντονη τοπογραφία που χαρακτηρίζει την πόλη των Ιωαννίνων. Οι βασικές χαράξεις επιτρέπουν συνδέσεις του οικοδομικού τετραγώνου από διάφορες κατευθύνσεις, ενώ η ώσμωση του περιβάλλοντος χώρου του νέου κτιρίου, δηλαδή της Νέας Πλατείας Αγοράς, με τους όμορους δημόσιους χώρους (την επανασχεδιασμένη Πλατεία Πνευματικού Κέντρου, με τα οθωμανικά μνημεία και τον πεζόδρομο, και την Πλατεία της Εκκλησίας Αγίας Μαρίνας), δημιουργεί σχεδιαστικές και λειτουργικές συνδέσεις μέσω περιπάτων πρασίνου, που λειτουργούν ως ένα διευρυμένο δίκτυο αστικών δημόσιων χώρων και ως ένας σημαντικός αστικός κόμβος ανάμεσα στη λίμνη και το κέντρο των Ιωαννίνων.

ΑΓΟΡΑ ΚΑΙ ΠΟΛΗ

Η πρόταση φιλοδοξεί να ενδυναμώσει την έννοια της γειτονιάς, αλλά και να αλληλεπιδράσει με τον περιβάλλοντα αστικό ιστό, δημιουργώντας αστικές συνδέσεις πρασίνου. Η περιοχή της Αγοράς, το Πάρκο Ηρώων με το Ρολόι, το Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Ιωαννιτών, που συνυπάρχει με τα οθωμανικά μνημεία, ο ναός της Αγίας Μαρίνας και, σε κοντινή απόσταση, το υπό αποκατάσταση Τζαμί Καλούτσιανης, αποτελούν μέρος μιας ευρύτερης περιοχής δημόσιων χώρων και πρασίνου μέσα στην πόλη και καθιστούν την περιοχή μελέτης έναν νέο πόλο έλξης, με τη δημιουργία ενός δικτύου δημόσιων χώρων και πολιτιστικών διαδρομών με υπερτοπικό χαρακτήρα.

ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ

Ο σχεδιασμός, μέσω μιας ενιαίας σχεδιαστικής γλώσσας (υλικοτήτων, φυτεύσεων και αστικού εξοπλισμού), πετυχαίνει την ενοποίηση της Νέας Αγοράς με την πλατεία του Πνευματικού Κέντρου και τον πεζόδρομο της Αγίας Μαρίνας, ακόμα και αν οι τρεις επιμέρους περιοχές έχουν διακριτές ταυτότητες μεταξύ τους.

Α. Νέα Δημοτική Αγορά και νέα Πλατεία Αγοράς

Η ογκοπλασία δημιουργεί ένα κτίριο σε σχήμα Π και μια κεντρική πλατεία στο επίπεδο της αγοράς. Τα δώματα του κτιρίου, ως συνέχεια των περιμετρικών πεζοδρομίων, είναι φυτεμένα, σε στρατηγικά σημεία είναι βατά και λειτουργούν ως χώροι στάσης και αστικά παρατηρητήρια, ευνοώντας την οπτική επαφή με τη διευρυμένη περιοχή του κέντρου, ενώ σε άλλα σημεία καταλήγουν στο επίπεδο της πλατείας, ενισχύοντας την απρόσκοπτη ενοποίηση των διαφορετικών επιπέδων της πόλης.

Ενώ η συνθετική προσέγγιση δημιουργεί ένα κτίριο που μοιάζει υπόσκαφο και στιβαρό, ο χειρισμός της όψης, με ένα οπτικά ελαφρύ σύστημα υαλοστασίων και μεταλλικών περσίδων, κάνει το κτίριο να φαίνεται ανάλαφρο και διαμπερές. Αυτή η αντίθεση λειτουργεί με τρόπο τέτοιο ώστε η νέα προσθήκη του κτιρίου στην περιοχή μελέτης να μην ανταγωνίζεται τα γειτνιάζοντα μνημεία, αλλά, αντίθετα, να συνομιλεί μαζί τους, αναδεικνύοντάς τα.

Σε κομβικά σημεία της όψης έχουν προβλεφθεί ανοίγματα, με τέτοιο τρόπο ώστε η αγορά να μπορεί να εκτονώνεται στον περιβάλλοντα χώρο. Ο σχεδιασμός επιτρέπει διαφορετικούς τρόπους οικειοποίησης της αγοράς και της ευρύτερης πλατείας, ανάλογα με την εποχή. Ένας κάναβος από ιστία στην Πλατεία Αγοράς οργανώνει περιοχές στάσης και κίνησης, ενώ λειτουργεί ως ελαφριά μεταλλική κατασκευή που υποδέχεται υφασμάτινα πανιά, με σκοπό να οργανώνει την υπαίθρια αγορά και παράλληλα να την προστατεύει από τα καιρικά φαινόμενα.

Το κτίριο είναι σχεδιασμένο με δυνατότητα ευέλικτης λειτουργίας, δηλαδή με τρόπο που να μπορεί να λειτουργήσει το λιανικό εμπόριο ανεξάρτητα από την αγορά και οι χώροι εστίασης ανεξάρτητα από όλο το υπόλοιπο πρόγραμμα.

Η απευθείας πρόσβαση στα εστιατόρια γίνεται και μέσω εξωτερικής κλίμακας από την κεντρική πλατεία της Νέας Αγοράς. Ειδικά για τη μεταφορά των προϊόντων από το υπόγειο, όπου γίνεται η τροφοδοσία, στο επίπεδο της αγοράς, έχουν προβλεφθεί πολλαπλοί ανελκυστήρες εμπορευμάτων, που τοποθετούνται σε όλη την έκτασή της. Τις πρωινές ώρες, οι φεγγίτες στα δώματα εξασφαλίζουν την είσοδο φυσικού φωτός στο εσωτερικό του κτιρίου. Λόγω των περιμετρικών υαλοστασίων, ο εσωτερικός φωτισμός φωτίζει εμμέσως, τις νυχτερινές ώρες, και τον παρακείμενο δημόσιο χώρο της Πλατείας Αγοράς.

Ο σχεδιασμός της αγοράς περιλαμβάνει επίσης τον σχεδιασμό των πάγκων πώλησης προϊόντων, τόσο για την εσωτερική όσο και για την εξωτερική αγορά. Οι εξωτερικοί πάγκοι θα αποτελούν ένα σύστημα ευέλικτων, τροχήλατων κινητών μονάδων, που θα μπορούν να διατάσσονται εύκολα σε οποιαδήποτε ανάπτυξη στον υπαίθριο χώρο.

Β. Πλατεία Πνευματικού Κέντρου

Ένας διευρυμένος περίπατος συνδέει, μέσω υπαίθριας κλίμακας, την Πλατεία Νέας Αγοράς με την Πλατεία Πνευματικού Κέντρου. Η πλατεία αυτή επανασχεδιάζεται ως ένα σύνολο από επιμέρους ράμπες και πλατώματα, με περιμετρικά καθιστικά, ώστε να δημιουργούνται ευρείες περιοχές στάσης κάτω από το φύλλωμα των πλατάνων, οι οποίοι επιλέγονται ως βασική φύτευση για το συγκεκριμένο τμήμα της μελέτης.

Λόγω της υψομετρικής διαφοράς των επιμέρους διαμορφώσεων, δημιουργούνται κάθετες επιφάνειες μεταβλητού ύψους, πάνω στις οποίες ρέει κατακόρυφα νερό, ως αναφορά στο υγρό στοιχείο της λίμνης των Ιωαννίνων, που βρίσκεται σε κοντινή απόσταση, ενώ παράλληλα επιτυγχάνεται ηχητική απομόνωση της περιοχής από τη βουή του παρακείμενου δρόμου. Αυτό το σχεδιαστικό εργαλείο, μαζί με την εισαγωγή πρασίνου, δημιουργεί, εν τέλει, τρία επιμέρους αστικά αλσύλλια, που αποτελούν μια ανάσα στάσης και δροσιάς για τους χρήστες της αγοράς αλλά και τους περιοίκους.

Γ. Πεζόδρομος και Πλατεία Αγίας Μαρίνας

Η οδός Αγίας Μαρίνας επαναπροσδιορίζεται ως πεζόδρομος ανάμεσα στην Πλατεία Αγοράς και στο Τζαμί Καλούτσιανης. Στο τμήμα μπροστά από τον ναό της Αγίας Μαρίνας καταργείται η υπάρχουσα περίφραξη του ναού και έτσι επιτυγχάνεται η ενοποίηση του πεζοδρόμου με τον προαύλιο χώρο του ναού, διευρύνοντάς τον και δημιουργώντας έναν νέο αστικό κόμβο, την Πλατεία του Ναού Αγίας Μαρίνας.

ΦΥΤΕΥΣΗ

Πλατάνια, μανόλιες και κερασιές είναι δέντρα υψηλής ανθεκτικότητας, με χαμηλές απαιτήσεις άρδευσης και συντήρησης. Είναι δοκιμασμένα στο τοπικό κλίμα και επιλέγονται σε διάφορα σημεία της πρότασης, ανάλογα με τον σχεδιασμό. Τα πλατάνια, ως φυλλοβόλα δέντρα, επιλέγονται στρατηγικά για τις πλατείες και τον πεζόδρομο, ώστε να προσφέρουν σκίαση τους θερινούς μήνες, ενώ τους χειμερινούς να αφήνουν το φως να διεισδύει στον δημόσιο χώρο. Οι μανόλιες, ως αειθαλή δέντρα, τοποθετούνται στα περιμετρικά πεζοδρόμια και προσφέρουν απρόσκοπτη σκίαση όλη τη διάρκεια του χρόνου.

ΥΛΙΚΑ

Η χρωματική παλέτα και οι υλικότητες που έχουν επιλεγεί σε όλη την πρόταση αναφέρονται στην ιστορία της περιοχής μελέτης, όπου βρισκόταν για χρόνια το Πλινθοκοπείο της πόλης των Ιωαννίνων. Κεραμικά στοιχεία, όπως οπτόπλινθοι στα στοιχεία αστικού εξοπλισμού και σε μέρος των δαπεδοστρώσεων, κεραμικό υδατοπερατό δάπεδο, δαπεδοστρώσεις από χυτά υλικά χαμηλής συντήρησης στις ίδιες αποχρώσεις και η χρήση τοπικών μαρμάρων και πετρωμάτων, ενισχύουν μια εικόνα που τιμά την ιστορία της περιοχής.

Τα παραπάνω υλικά παρουσιάζουν προσαρμοστικότητα και ανθεκτικότητα στις κλιματικές συνθήκες της περιοχής (βροχόπτωση, παγετός) και είναι κατάλληλα για την απρόσκοπτη κυκλοφορία πεζών σε συνθήκες ολισθηρότητας ή πάγου.

ΒΙΟΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΠΟΚΡΙΣΗ & ΑΣΤΙΚΗ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ

Η πρόταση για τη Νέα Αγορά, σε συνδυασμό με τους γύρω προτεινόμενους δημόσιους χώρους, αποτελεί μια βιώσιμη αστική ανάπλαση, που υιοθετεί τις βασικές παραμέτρους βιοκλιματικού σχεδιασμού και αστικής ανθεκτικότητας. Το κτίριο της Νέας Αγοράς αντιμετωπίζεται ως ένα σύμπλεγμα φυτεμένων βατών δωμάτων, τα οποία δημιουργούν ένα νέο μικροκλίμα στην περιοχή.
Σε αυτό συμβάλλει η επιλεγμένη φύτευση στη νέα Πλατεία Δημοτικής Αγοράς, την Πλατεία του Πνευματικού Κέντρου, την Πλατεία και τον πεζόδρομο της οδού Αγίας Μαρίνας, η οποία αποσκοπεί στην αποφυγή του φαινομένου της αστικής θερμικής νησίδας.

Ταυτόχρονα, η ενσωμάτωση του δικτύου φυτεύσεων ως εξάπλωση του υπάρχοντος πρασίνου της ευρύτερης περιοχής δημιουργεί διαδρόμους βιοποικιλότητας.
Αρχές βιοκλιματικού σχεδιασμού διέπουν το κτίριο της Νέας Αγοράς σε ό,τι αφορά τον προσανατολισμό του, τα ανοίγματά του, την κλίμακα και την υλικότητά του, σύμφωνα με τα κλιματολογικά στοιχεία που ισχύουν στην περιοχή της πόλης των Ιωαννίνων. Στα πλατώματα της Πλατείας του Πνευματικού Κέντρου και σε τμήματα του πεζοδρόμου της Αγίας Μαρίνας, το υλικό δαπεδόστρωσης είναι το φυσικό χωμάτινο δάπεδο με σταθεροποιητές (κεραμικό δάπεδο).

Η επιλογή αυτού του υλικού έχει ως σκοπό, αφενός, τη μείωση των θερμικών φορτίων κατά τους θερινούς μήνες και, αφετέρου, την υδατοαπορρόφηση σε περιπτώσεις έντονης βροχόπτωσης.
Τόσο το κτίριο της Νέας Αγοράς όσο και η πλατεία του λειτουργούν ως ένα σύστημα συλλογής και αξιοποίησης των όμβριων υδάτων. Οι επιφάνειες των δωμάτων φιλτράρουν και συλλέγουν τα όμβρια, τα οποία οδηγούνται σε υπόγεια δεξαμενή για τη λειτουργία του κτιρίου (χώροι υγιεινής, καθαρισμός κ.λπ.), ενώ η επιφάνεια της πλατείας λειτουργεί ως μια σχάρα μεγάλης κλίμακας.

Επιλέγεται δαπεδόστρωση με τετράγωνες μαρμάρινες πλάκες και κενούς αρμούς, που συλλέγουν επίσης τα όμβρια σε υπόγεια δεξαμενή. Τέλος, επιλέγονται υδατοπερατά υλικά δαπεδόστρωσης, όπως κεραμικό δάπεδο, χωμάτινο δάπεδο ή οπτόπλινθοι πάνω σε πατημένο χώμα. Η συλλογή των όμβριων συμβάλλει στην αυτονομία της άρδευσης στην περιοχή παρέμβασης, αλλά λειτουργεί και ως ένα αντιπλημμυρικό μέτρο για την ευρύτερη περιοχή.