Το νέο Δημαρχείο Λευκωσίας στην εντός των τειχών πόλη, με ενεργειακό σχεδιασμό και αρμονική συνύπαρξη με τα αρχαία κατάλοιπα

Το πρόσφατα ολοκληρωμένο έργο του νέου δημαρχείου Λευκωσίας είναι εκείνο που πήρε το πρώτο βραβείο σε διαγωνισμό με θέμα τη συγκέντρωση όλων των υπηρεσιών του δήμου σε ένα ενιαίο συγκρότημα, στην καρδιά της παλιάς περιτειχισμένης πόλης.

Η κατασκευή του διακόπηκε λίγο μετά την έναρξη των εργασιών λόγω αρχαιολογικών ανασκαφών, που αποκάλυψαν πολλές αρχαιότητες, οι οποίες χρονολογούνται από την εποχή του χαλκού. Ακολούθησαν καθυστερήσεις για αρκετά χρόνια, κατά τη διάρκεια των οποίων το εργοτάξιο υπέστη συνεχείς ανασκαφές και υποβλήθηκαν πολλαπλοί ανασχεδιασμοί.

Κατά τη διάρκεια αυτής της φάσης ήταν κρίσιμο να διατηρηθούν οι αρχικοί στόχοι του έργου: μια ανοιχτή, διαπερατή δομή, που θα προωθούσε τη δημόσια συμμετοχή, μια σύγχρονη αισθητική κατάλληλη για το ιστορικό περιβάλλον και ένας σχεδιασμός για χαμηλή ενεργειακή κατανάλωση, προσαρμοσμένος στο ζεστό και ξηρό κλίμα της περιτειχισμένης πόλης. Αυτό που προέκυψε ήταν ένας συνδυασμός όλων αυτών των στόχων, με ένα τρόπο που δεν αφορούσε μόνο το υπάρχον πλαίσιο της πόλης, αλλά και την ιστορία των αρχαιολογικών ευρημάτων που αποκαλύφθηκαν.

Αρχιτεκτονική

Το κτιριολογικό πρόγραμμα διασπάστηκε σε απλούς διακριτούς κτιριακούς όγκους – μπλοκ, οι οποίοι μπορούσαν να αναδιαταχθούν για να προσαρμοστούν στην εντροπία του εναλλασσόμενου τοπίου, ενώ ταυτόχρονα ταίριαζαν στην κλίμακα της παλιάς πόλης. Με στόχο την ενσωμάτωση των αρχαιοτήτων στον αστικό χώρο, έπρεπε να διατηρηθούν οι βασικές έννοιες της διαφάνειας, του “ανοιχτού” και της λογικής χώρου πολλαπλών χρήσεων.

Αναπτύχθηκε έτσι μια διάταξη, που συγκέντρωνε τα 3 κτίρια γραφείων (διοίκησης, γάμων και πολεοδομίας) γύρω από έναν σκιασμένο δημόσιο χώρο για εκδηλώσεις, με την κεντρική αίθουσα συνεδριάσεων να συναντά τις αρχαιότητες στο κατώτερο επίπεδο και έναν ανοιχτό “περίπατο” να περιβάλλει τον αρχαιολογικό χώρο.

Επιπλέον, η κατάτμηση σε απλά και διακριτά κτίρια έλυσε το πρόβλημα της θεμελίωσης και επέτρεψε τη δημιουργία ανοιχτών χώρων μεταξύ των κτιρίων.

Γέφυρες και σκάλες συνδέουν τα μπλοκ στον όροφο. Εκτεθειμένες στον εξωτερικό χώρο, ζωντανεύουν το αστικό τοπίο με την κίνηση του προσωπικού στο εσωτερικό.

Τοποθετημένη στο χαμηλότερο επίπεδο του οικοπέδου, η αίθουσα πολλαπλών χρήσεων συνδέεται με τις αρχαιότητες μέσω μεγάλων γυάλινων τοίχων. Έχει σχεδιαστεί για διάφορες εκδηλώσεις, καθώς επίσης για τις τακτικές συνεδριάσεις του συμβουλίου.

Στο ανώτερο επίπεδο του ενός κτιρίου υπάρχει αίθουσα με ανοιχτή οροφή για ποικίλες δραστηριότητες. Περιμετρικά της, ένας διάδρομος προσφέρει εκτεταμένη θέα προς την πολυσύχναστη πόλη και προς τις δύο πλευρές του νησιού.

Παθητικός σχεδιασμός

Η κεντρική ιδέα ήταν να δοθεί προτεραιότητα σε μια σειρά απλών παθητικών στρατηγικών -ενσωματωμένων στο έργο από την αρχική φάση σχεδιασμού- με στόχο τη μείωση της απαιτούμενης ενέργειας έως και 80% σε σύγκριση με ένα τυπικό δημόσιο κτίριο με συμβατικές μεθόδους κατασκευής.

Η διάταξη των τριών κτιρίων – μπλοκ επέτρεψε στη διάφανη γυάλινη αίθουσα συνεδριάσεων να προστατεύεται από τα ηλιακά κέρδη και την περιβαλλοντική όχληση στις τρεις εκτεθειμένες πλευρές της, αφήνοντας τη βόρεια πρόσοψη σε απρόσκοπτη θέα.

Οι ανοιχτοί χώροι που ορίζονται μεταξύ των κτιριακών μπλοκ επιτρέπουν τη διακίνηση τόσο πεζών όσο και του αέρα διαμέσου του συγκροτήματος, ενώ με τα εμφανή συνδετικά στοιχεία κυκλοφορίας, όπως σκάλες και γέφυρες, επιτυγχάνεται η μεταφορά των εσωτερικών δραστηριοτήτων έξω στον δημόσιο χώρο και εκτός της ζώνης κλιματισμού. Το εποχιακό στέγαστρο, (που αποκαθηλώνεται το χειμώνα), σκιάζει τον μεγάλο κεντρικό εξωτερικό χώρο εκδηλώσεων.

Η στρατηγική για τον παθητικό σχεδιασμό των γραφείων είναι αρκετά διαφορετική από αυτήν της αίθουσας συνεδριάσεων, λόγω της ανεξάρτητης χρήσης τους. Τα πρώτα έχουν καθημερινή λειτουργία, με προβλέψιμο ημερήσιο πρόγραμμα, ενώ η αίθουσα χρησιμοποιείται μόνο περιστασιακά και χρειάζεται θέρμανση ή ψύξη για να φιλοξενήσει μεγαλύτερες συγκεντρώσεις ανθρώπων.

Επομένως, τα γραφεία χρησιμοποιούν αυτό που ονομάζουμε στρατηγική “αργού κτιρίου”, η οποία βασίζεται στην εκτεθειμένη θερμική μάζα των εσωτερικών επιφανειών για την απορρόφηση της υπερβολικής θερμότητας κατά τη διάρκεια της ημέρας. Αυτή στη συνέχεια μεταφέρεται, μέσω φυσικού αερισμού, στον δροσερό, ξηρό αέρα της νύχτας, σε κανονικό ημερήσιο ρυθμό. Για να επιτευχθεί επαρκής επιφάνεια για την προβλεπόμενη απαιτούμενη απορρόφηση θερμότητας, όλα τα δάπεδα και οι οροφές είναι κατασκευασμένα από εμφανές σκυρόδεμα ή επιχρίσματα ανυδρίτη. Χωρίς ψευδοροφές ή επενδύσεις δαπέδων, όλες οι ηλεκτρομηχανολογικές εγκαταστάσεις έπρεπε να σχεδιαστούν προσεκτικά και να προγραμματιστεί η ευελιξία τους από την αρχή. Οι ανεμιστήρες οροφής βοηθούν στην παροχή δροσερού αέρα στα μέσα της σεζόν.

Στη συνέχεια, οι βόρειες και οι νότιες προσόψεις των γραφείων σχεδιάστηκαν ανεξάρτητα για να ταιριάζουν με τον προσανατολισμό τους. Στον νότο κατασκευάστηκε ένα περίβλημα με αεριζόμενη κεραμική πρόσοψη, η οποία προστατεύει τη θερμομόνωση. Αυτό το περίβλημα δημιουργεί εσοχές βάθους 850 mm, στις οποίες τοποθετούνται βιβλιοθήκες. Σ’ αυτό το βάθος τοποθετούνται τα παράθυρα, ώστε να έχουν επαρκή σκίαση. Είναι κατακόρυφα, αναλογία που συναντάται στα ιστορικά κτίρια, και έχουν περάσει από δοκιμές σε υπολογιστή ώστε να επιτύχουν το βέλτιστο μέγεθος για καλό φωτισμό, ελαχιστοποιώντας ταυτόχρονα τα ηλιακά κέρδη. Τοποθετημένα δίπλα στους διαχωριστικούς τοίχους διαχέουν αποτελεσματικά το φυσικό φως στον χώρο, βελτιώνοντας συνολικά την ποιότητα αφού μειώνουν την αντίθεση και την αντανάκλαση. Στο βάθος της πρόσοψης τοποθετήθηκαν χειροκίνητοι αεραγωγοί για έλεγχο του εξαερισμού.

Αντιθέτως, η βόρεια πρόσοψη αποτελείται από έναν πλήρες υαλοπέτασμα βάθους 80 mm και εξοπλισμένο με κάθετες περσίδες σκίασης για τη μείωση των θερμικών κερδών τα πρωινά του καλοκαιριού.

Στην αίθουσα συνεδριάσεων, ένα μεγάλο “πλεκτό” πέτασμα, σαν καλάθι, φύλλα κόντρα πλακέ σημύδας, στηρίζεται στον αντισεισμικό χαλύβδινο φέροντα οργανισμό της, επενδύοντας την εσωτερικά και δημιουργώντας μια ζώνη αερισμού μεταξύ αυτού και του γυάλινου τοίχου χαμηλής ανάκλασης. Ο ψυχρός αέρας εισάγεται μηχανικά μέσω του BMS (Σύστημα Διαχείρισης Κτιρίων) στη βάση και απελευθερώνεται επάνω, διατηρώντας μια σταθερή εσωτερική θερμοκρασία. Παρέχει επίσης την απαραίτητη ηχοαπορρόφηση και ηχοδιάδοση για καθαρή ομιλία, ενώ φιλτράρει το εξωτερικό φως. Στις επενδύσεις όλου του χώρου χρησιμοποιείται ξύλο αγριόπευκου και δρυς.

Ενεργειακός σχεδιασμός

Η αίθουσα συνεδριάσεων ακολουθεί μια “υβριδική στρατηγική”, για να αποφευχθεί η υπερθέρμανση από το “φαινόμενο του θερμοκηπίου”, ενώ ταυτόχρονα η χρήση μηχανικών συστημάτων για θέρμανση ή ψύξη όταν απαιτείται, επιτρέπει τη γρήγορη απόκριση.

Στη γυάλινη πρόσοψη, τα υαλοστάσια υψηλής ενεργειακής απόδοσης είναι πολλαπλής διαστρωμάτωσης και με εκτύπωση κουκίδων στην εξωτερική στρώση ώστε να επιτυγχάνεται συγχρόνως και η απαιτούμενη σκίαση.

Στη ζώνη μεταξύ υαλοπετάσματος και ξύλινης “πλεκτής” επένδυσης, ο δροσερός αέρας του περιβάλλοντος εισάγεται στο επίπεδο του δαπέδου και φυσικά ανεβαίνει για να απελευθερωθεί από 32 αεραγωγούς οροφής, δημιουργώντας μια αεριζόμενη ζώνη ασφαλείας ακριβώς πίσω από την πρόσοψη. Οι αντλίες θερμότητας εδάφους προψύχουν την πλάκα ισογείου, όταν χρειάζεται, και ένα μικροδιάτρητο ξύλινο δάπεδο διανέμει τον επεξεργασμένο αέρα χαμηλής ταχύτητας μέσω της μονάδας διαχείρισης αέρα (AHU), όταν απαιτείται. Ένα σύστημα BMS παρακολουθεί και προσαρμόζει τα ανοίγματα ανάλογα με την εποχή και τη χρήση, ελαχιστοποιώντας την ανάγκη να αναλάβουν τα μηχανικά συστήματα από τον παθητικό έλεγχο.

Το συγκρότημα συνδυάζει τα παθητικά ενεργειακά συστήματα με την αξιοποίηση ηλιακής ενέργειας με τη χρήση φωτοβολταϊκών, όπως και ένα σύστημα γεωθερμίας.
Στο δημαρχείο εφαρμόστηκε για πρώτη φορά σύστημα μπαταριών για την αποθήκευση της επιπρόσθετης ενέργειας που θα παράγεται από τα φωτοβολταϊκά.